ประวัติกีตาร์ จากเครื่องสายยุโรปสู่กีตาร์ไฟฟ้า

Key Points

• จุดเริ่มต้นของกีตาร์ยุโรปยังเป็นประเด็นที่นักวิชาการอภิปราย ไม่ควรระบุผู้ประดิษฐ์คนแรกจากรูปเครื่องสายโบราณเพียงอย่างเดียว
• กีตาร์เรอเนซองส์ใช้ระบบ 4 คอร์ส ส่วนกีตาร์บาโรกมักมี 5 คอร์ส โดยคอร์สหมายถึงกลุ่มสายที่เล่นร่วมกัน
• กีตาร์ 6 สายเดี่ยวค่อย ๆ แทนที่ระบบ 6 คอร์สคู่ตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19
• ตอร์เรสมีอิทธิพลต่อกีตาร์คลาสสิก ขณะที่ A-22 Frying Pan เป็นตัวอย่างกีตาร์ไฟฟ้าที่ออกแบบสำหรับเล่นบนตักหรือขาตั้ง

กีตาร์มีทั้งเสียงจากลำตัวเครื่องโปร่งและเสียงที่ขยายผ่านแอมป์ แต่รูปแบบที่คุ้นตาไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว ประวัติกีตาร์ เป็นเรื่องของการเปลี่ยนจำนวนสาย รูปร่าง งานช่าง และวิธีขยายเสียงผ่านหลายศตวรรษ

หลักฐานพิพิธภัณฑ์ช่วยให้แยกเครื่องสายที่เพียงคล้ายกีตาร์ออกจากกีตาร์ในแต่ละยุคได้ชัดขึ้น เครื่องดนตรีโบราณที่มีคอและลำตัวคอดอาจสัมพันธ์กันทางรูปทรงหรือวิธีเล่น แต่ไม่ใช่หลักฐานว่ากีตาร์สมัยใหม่มีอายุเท่ากัน

บทความนี้เรียงข้อมูลจากกีตาร์ยุโรปยุคเรอเนซองส์และบาโรก ไปสู่ระบบหกสาย งานของอันโตนิโอ เด ตอร์เรส และกีตาร์ไฟฟ้า โดยใช้บทความภัณฑารักษ์และระเบียนวัตถุของ The Metropolitan Museum of Art เป็นหลัก

กีตาร์มีต้นกำเนิดเมื่อใด และหลักฐานบอกอะไร

บทความ The Guitar ของ The Met ระบุว่าจุดเริ่มต้นของกีตาร์ยุโรปยังไม่เป็นที่แน่ชัด นักวิชาการเห็นต่างกันว่าเครื่องดนตรีนี้เข้ามาจากตะวันออกกลางหรือมีพัฒนาการภายในยุโรป จึงไม่ควรสรุปเรื่องต้นกำเนิดเป็นเส้นทางเดียวที่ยืนยันแล้ว

พิพิธภัณฑ์ยกตัวอย่างลูตคอยาวจากอียิปต์ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 3–6 ซึ่งมีลำตัวคอดคล้ายกีตาร์ วัตถุนี้ช่วยให้เห็นความสัมพันธ์ทางรูปทรงหรือวิธีเล่นของเครื่องสาย แต่ไม่ได้ทำให้กีตาร์ยุคปัจจุบันกลายเป็นเครื่องดนตรีชิ้นเดียวกับลูตโบราณ

การอ่านประวัติเครื่องดนตรีจึงควรดูทั้งโครงสร้าง การจัดสาย เทคนิคการเล่น และบริบทของวัตถุ ภาพที่ดูคล้ายกันเป็นจุดเริ่มต้นของการเปรียบเทียบได้ แต่ยังต้องมีหลักฐานอื่นประกอบก่อนระบุการสืบทอดโดยตรง

จากเครื่องสายยุคกลางสู่กีตาร์ยุโรป

ในยุคกลางและเรอเนซองส์ ยุโรปมีเครื่องสายดีดหลายชนิด เช่น citole, cittern, mandore, gittern และลูต ตามที่ The Met รวบรวมจากหลักฐานวรรณกรรมและศิลปะ การเรียกเครื่องดนตรีเหล่านี้ทั้งหมดว่า “กีตาร์รุ่นแรก” จึงทำให้ความต่างของเครื่องหายไป

วีอูเอลา หรือ vihuela เป็นเครื่องดนตรีร่วมยุคที่ใกล้เคียงกับกีตาร์เรอเนซองส์ มีขนาดใหญ่กว่า ใช้ 6 หรือ 7 คอร์ส และตั้งเสียงอย่างลูต ทั้งสองเครื่องดำรงอยู่ร่วมกันจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 17 ก่อนความนิยมของกีตาร์จะมากขึ้น

The Met อธิบายว่าเครื่องที่ผู้ชมสมัยใหม่จะจำแนกได้ว่าเป็นกีตาร์ปรากฏในคริสต์ศตวรรษที่ 15 แต่ยังเล็กกว่ากีตาร์ปัจจุบัน ใช้สายไส้สัตว์ เฟรตผูก และลูกบิดแบบเสียดทาน รายละเอียดเหล่านี้แสดงว่าชื่อกีตาร์ครอบคลุมเครื่องที่เปลี่ยนไปตามยุค ไม่ใช่รูปแบบเดียวตลอดประวัติศาสตร์

กีตาร์ 4 คอร์ส 5 คอร์ส และการเปลี่ยนสู่ 6 สาย

The Spanish Guitar ของ The Met อธิบายว่า “คอร์ส” คือหน่วยของสายที่เล่นร่วมกัน โดยทั่วไปเป็นสองสายวางใกล้กันและตั้งเสียงระดับเดียวกันหรือห่างกันหนึ่งคู่แปด กีตาร์ 4 คอร์สจึงไม่ได้หมายถึงสายเดี่ยวสี่เส้นเสมอไป และบางเครื่องมีสายบนสุดเป็นสายเดี่ยว

กีตาร์เรอเนซองส์ใช้ 4 คอร์ส ส่วนกีตาร์บาโรกมักใช้ 5 คอร์ส ระเบียนกีตาร์ปี 1697 ที่ The Met ระบุว่าเป็นผลงานซึ่งสันนิษฐานว่าเกี่ยวข้องกับ Jean-Baptiste Voboam บันทึกว่าเดิมใช้สายห้าคู่ ก่อนถูกดัดแปลงเป็นหกสายเดี่ยวในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 หรือต้นศตวรรษที่ 19 คำว่า “attributed to” ในระเบียนจึงควรรักษาไว้แทนการยืนยันผู้สร้างอย่างเด็ดขาด

ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 ยังมีการเพิ่มคอร์สที่หก ก่อนกีตาร์หกสายเดี่ยวเริ่มแทนที่หกคอร์สคู่ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 การเปลี่ยนนี้มีหลายระยะ และวัตถุเก่าบางชิ้นถูกดัดแปลงภายหลัง ภาพของเครื่องที่เก็บรักษาอยู่จึงอาจไม่ตรงกับระบบสายเมื่อแรกสร้าง

อันโตนิโอ เด ตอร์เรสกับกีตาร์คลาสสิกสมัยใหม่

อันโตนิโอ เด ตอร์เรสเริ่มทำงานกีตาร์ในทศวรรษ 1850 และมีบทบาททำให้รายละเอียดของกีตาร์สำหรับแสดงคอนเสิร์ตเป็นแบบแผนมากขึ้น The Met กล่าวถึงคุณภาพเสียงและการออกแบบโครงค้ำพัดของเขาที่ช่างคนอื่นนำไปใช้ จึงเป็นเหตุผลที่ชื่อตอร์เรสสัมพันธ์กับกีตาร์คลาสสิกสมัยใหม่

แผ่นหน้ากีตาร์ต้องรับแรงตึงของสายและสั่นเพื่อสร้างเสียงได้พร้อมกัน โครงค้ำด้านในจึงเกี่ยวข้องกับทั้งความแข็งแรงและการสั่นสะเทือน อย่างไรก็ตาม โครงค้ำพัดมีใช้ก่อนตอร์เรสแล้ว บทความพิพิธภัณฑ์ยกตัวอย่างเครื่องจากคริสต์ศตวรรษที่ 18 จึงไม่ควรเรียกเขาว่าผู้คิดค้นโครงค้ำพัดคนแรก

พัฒนาการยังดำเนินผ่านช่างอย่าง Ramírez, Santos Hernández และ Hermann Hauser ซึ่งศึกษาและปรับรูปแบบตามความต้องการของผู้เล่น ประวัติกีตาร์คลาสสิกจึงมีทั้งนวัตกรรมของตอร์เรสและงานต่อยอดจากช่างหลายรุ่น

กีตาร์สายเหล็กและกำเนิดกีตาร์ไฟฟ้า

เสียงของกีตาร์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับชนิดสายเพียงอย่างเดียว แต่ยังสัมพันธ์กับแผ่นหน้า โครงสร้าง และวิธีเล่น The Met เล่าว่ากีตาร์ archtop มีบทบาทในวงแจ๊สขนาดใหญ่ ก่อนการขยายเสียงจะเปิดวิธีใช้เครื่องในบริบทดนตรีที่เปลี่ยนไป จึงไม่ควรเปรียบเทียบความดังของสายเหล็กกับสายชนิดอื่นโดยตัดปัจจัยเหล่านี้ออก

ระเบียน A-22 Model หรือ Frying Pan ระบุ Rickenbacker เป็นผู้ผลิตและอายุของวัตถุชิ้นนี้ราวปี 1934 ออกแบบโดย George Beauchamp ใช้ปิกอัปแม่เหล็กแบบเกือกม้าและลำตัวอะลูมิเนียมหล่อ เครื่องรุ่นนี้ผลิตในช่วงปี 1932–1939 จึงต้องแยกอายุวัตถุในพิพิธภัณฑ์ออกจากปีเริ่มผลิตรุ่น

Frying Pan ออกแบบให้เล่นบนตักหรือขาตั้งสำหรับดนตรีฮาวายแบบสไลด์ เป็นตัวอย่างที่แสดงว่ากีตาร์ไฟฟ้าไม่ได้จำกัดอยู่ที่ทรงเครื่องซึ่งสะพายเล่นบนเวทีเท่านั้น ปิกอัปส่งสัญญาณไปยังระบบขยายเสียงและเปิดทางให้ผู้เล่นใช้เสียงในรูปแบบต่าง ๆ หากสนใจเส้นทางศิลปิน อ่านต่อได้ที่ ประวัติ จิมิ เฮนดริกซ์ โดยบทความนั้นเป็นประวัตินักดนตรี ไม่ใช่แหล่งยืนยันต้นกำเนิดกีตาร์

สรุป

ประวัติกีตาร์มีทั้งข้อเท็จจริงจากวัตถุ เอกสารดนตรี และคำถามเรื่องต้นกำเนิดที่ยังอภิปรายอยู่ การแยกเครื่องสายโบราณออกจากกีตาร์ในแต่ละยุคช่วยให้เล่าเรื่องได้ตรงหลักฐานมากกว่าการย้อนกลับไปหาผู้ประดิษฐ์เพียงคนเดียว

ระบบ 4 คอร์ส 5 คอร์ส 6 คอร์สคู่ และหกสายเดี่ยวแสดงให้เห็นการเปลี่ยนรูปแบบหลายระยะ ขณะที่งานของตอร์เรสและช่างรุ่นต่อมาช่วยสร้างแบบแผนกีตาร์คลาสสิกที่คุ้นตา การอ่านระเบียนวัตถุยังต้องดูด้วยว่าเครื่องถูกดัดแปลงหลังสร้างหรือไม่

กีตาร์ไฟฟ้าเพิ่มอีกมิติของประวัติศาสตร์ผ่านปิกอัปและการขยายเสียง ตัวอย่าง A-22 Frying Pan ทำให้เห็นทั้งเทคโนโลยีและบริบทการเล่น เมื่อเปรียบเทียบกีตาร์ต่างยุค จึงควรดูมากกว่ารูปร่างภายนอก และตรวจข้อมูลสาย ผู้สร้าง อายุวัตถุ รวมถึงวิธีใช้งานควบคู่กัน