Key Points
- Monopoly มุ่งให้ผู้เล่นคนสุดท้ายที่ไม่ล้มละลายเป็นผู้ชนะ
- เมื่อตกช่องทรัพย์สินที่ยังไม่มีเจ้าของ ผู้เล่นซื้อได้; หากไม่ซื้อ นายธนาคารต้องเปิดประมูล
- การเก็บค่าเช่า สร้างบ้าน และจำนองขึ้นกับโฉนดและเงื่อนไขในคู่มือของรุ่นที่เล่น
- กติกาตอบคำถามก่อนซื้อที่ดินและการใช้เงินสกุลบาทไม่ใช่กฎของ Monopoly Classic รุ่นที่อ้างอิง
เกมเศรษฐีที่หลายคนเรียกว่า Monopoly เป็นบอร์ดเกมซื้อขายทรัพย์สิน ผู้เล่นเดินตามแต้มลูกเต๋า ซื้อช่องที่ยังไม่มีเจ้าของ เก็บค่าเช่าจากผู้ที่เดินมาตกช่องของตน และบริหารเงินให้รอดจากการล้มละลาย
คำว่า “เกมเศรษฐี” ในไทยยังใช้เรียกเกมกระดานหลายชุดที่ดัดแปลงสถานที่ เงิน และกฎเพิ่มเติม จึงต้องแยกกติกาของแต่ละชุดให้ชัด โดยเฉพาะเกมที่ให้ตอบคำถามก่อนซื้อที่ดินหรือใช้เงินสกุลบาท ซึ่งไม่ควรถูกนำมารวมเป็นกฎเดียวกับ Monopoly Classic
บทความนี้อธิบายกติกาพื้นฐานตาม คู่มือ Monopoly Classic รุ่น C1009 ของ Hasbro พร้อมระบุจุดที่ควรกลับไปดูคู่มือในกล่องของตน เพราะจำนวนผู้เล่น รายการอุปกรณ์ ชื่อช่อง และจำนวนเงินอาจต่างกันตามรุ่นหรือประเทศ
เกมเศรษฐี Monopoly คือเกมแบบไหน
Hasbro อธิบายว่า Monopoly เป็นเกมซื้อขายทรัพย์สิน ผู้เล่นซื้อ ขาย และแลกเปลี่ยนช่องบนกระดานเพื่อสร้างรายได้จากค่าเช่า เกมจบเมื่อผู้เล่นอื่นล้มละลายจนเหลือผู้เล่นคนเดียว คู่มือรุ่น C1009 ระบุว่ามีโฉนด การ์ด Chance และ Community Chest บ้าน โรงแรม ลูกเต๋า และเงินในกล่อง
การตัดสินใจสำคัญไม่ใช่แค่การทอยลูกเต๋า แต่รวมถึงว่าจะซื้อทรัพย์สินที่ตกหรือปล่อยให้ประมูล จะเก็บชุดสีเพื่อสร้างบ้านเมื่อใด และจะหาเงินจากการขายสิ่งปลูกสร้างหรือจำนองอย่างไรเมื่อมีหนี้
ชื่อช่องและราคาในเกมอาจเปลี่ยนไปตามรุ่น คำว่า “เกมเศรษฐี” บนกล่องภาษาไทยก็ไม่ได้รับประกันว่ากติกาจะเหมือนคู่มือ Hasbro ทุกข้อ ก่อนเริ่มเล่นควรดูชื่อรุ่นและใบกติกาที่มากับกล่องนั้นเป็นหลัก
ประวัติจาก The Landlord’s Game ถึง Monopoly
บทความประวัติของ Smithsonian Magazine ระบุว่า Lizzie Magie ได้สิทธิบัตรเกมชื่อ The Landlord’s Game ในปี 1904 เกมของเธอใช้การซื้อที่ดินและเก็บค่าเช่าเพื่อสื่อแนวคิดเรื่องความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ จึงเป็นส่วนสำคัญของประวัติที่มักถูกละเลยเมื่อเล่าเฉพาะชื่อ Charles Darrow
เกมถูกส่งต่อและปรับรูปแบบในหลายกลุ่ม ก่อน Darrow นำรูปแบบหนึ่งไปขายแก่ Parker Brothers ในปี 1935 ตามงานค้นคว้าที่ Smithsonian เผยแพร่ การบอกว่า Darrow คิดเกมนี้ขึ้นเพียงคนเดียวจึงไม่ตรงกับหลักฐานประวัติที่มีอยู่
ที่มาของเกมอธิบายแนวคิดเบื้องหลังการซื้อทรัพย์สินและค่าเช่า แต่ไม่ใช่คู่มือเล่นฉบับปัจจุบัน หากต้องการตัดสินข้อโต้แย้งระหว่างเล่นให้ใช้กติกาของกล่องที่อยู่บนโต๊ะ ไม่ใช้เรื่องเล่าประวัติหรือกฎที่จำต่อกันมา
เตรียมเกมและเริ่มเดินอย่างไร
คู่มือ C1009 ให้เลือกนายธนาคารหนึ่งคนเพื่อดูแลเงินของธนาคาร โฉนด บ้าน โรงแรม และการประมูล นายธนาคารร่วมเล่นได้ แต่ต้องแยกเงินส่วนตัวออกจากเงินของธนาคาร ผู้เล่นแต่ละคนเลือกตัวเดิน วางที่ช่องเริ่มต้น และรับเงินตั้งต้นตามรายการในคู่มือ
ก่อนเริ่ม ให้สับกองการ์ดแต่ละชนิดแล้ววางคว่ำในตำแหน่งที่ระบุ ผู้เล่นทอยลูกเต๋าเพื่อหาคนเริ่ม จากนั้นผลัดกันทอยและเดินตามจำนวนช่องที่ได้ เมื่อตกช่องใดให้ทำตามประเภทของช่องนั้น เช่น ซื้อทรัพย์สิน จ่ายค่าเช่า จ่ายภาษี หรือหยิบการ์ด
คู่มือระบุว่าเมื่อทอยได้แต้มเหมือนกันทั้งสองลูก ผู้เล่นทอยต่อได้ แต่หากเกิดขึ้นสามครั้งติดกันต้องไปช่องคุก ส่วนเงินที่ได้รับเมื่อผ่านช่องเริ่มต้นและเงินตั้งต้นควรดูจากคู่มือของรุ่นที่เล่น ไม่แปลงตัวเลขจากชุดหนึ่งเป็นอีกชุดโดยอัตโนมัติ
ซื้อ ประมูล และเก็บค่าเช่า
หากเดินไปตกช่องทรัพย์สินที่ยังไม่มีเจ้าของ ผู้เล่นเลือกซื้อในราคาบนกระดานและรับโฉนดได้ หากไม่ซื้อ นายธนาคารต้องเปิดประมูล ทุกคนมีสิทธิ์เสนอราคา รวมถึงผู้เล่นที่เพิ่งตกช่องนั้น การไม่เปิดประมูลเพราะไม่มีใครอยากซื้อในราคาป้ายจึงไม่ตรงกับกติกา Classic
เมื่อตกช่องที่มีเจ้าของแล้ว ให้จ่ายค่าเช่าตามโฉนดและเงื่อนไขของทรัพย์สินนั้น โดยทรัพย์สินที่จำนองจะเก็บค่าเช่าไม่ได้ และเจ้าของต้องเรียกค่าเช่าก่อนผู้เล่นคนถัดไปทอยลูกเต๋า ค่าเช่าอาจเพิ่มขึ้นเมื่อเจ้าของมีทรัพย์สินครบชุดสีหรือสร้างบ้าน ขณะที่ช่องประเภทสถานีและสาธารณูปโภคมีวิธีคิดตามคู่มือแยกจากถนนทั่วไป
ผู้เล่นยังซื้อขายหรือแลกเปลี่ยนทรัพย์สินกันได้ตามกติกา แต่บ้านและโรงแรมไม่ใช่สิ่งที่โอนให้ผู้เล่นอีกคนโดยตรง ต้องขายสิ่งปลูกสร้างกลับธนาคารก่อนโอนถนนในชุดสีนั้น จุดนี้ช่วยลดความสับสนระหว่างการต่อรองกับการสร้างสิ่งปลูกสร้าง
สร้างบ้าน คุก และเงื่อนไขชนะ
เมื่อมีถนนครบชุดสี ผู้เล่นจึงซื้อบ้านตามราคาบนโฉนดได้ คู่มือกำหนดให้สร้างบ้านกระจายอย่างสม่ำเสมอในชุดเดียวกัน และเมื่อแต่ละถนนในชุดมีบ้านครบตามเงื่อนไขจึงอัปเกรดเป็นโรงแรมได้ การจำนองถนนในชุดสีจะกระทบสิทธิ์สร้างบ้าน
ผู้ที่ถูกส่งเข้าคุกยังทำธุรกรรมบางอย่างได้ เช่น เก็บค่าเช่า ประมูล หรือแลกเปลี่ยนทรัพย์สิน การออกจากคุกมีหลายวิธีตามคู่มือ ได้แก่ จ่ายเงิน ใช้การ์ดออกจากคุก หรือพยายามทอยแต้มคู่ตามจำนวนตาที่กำหนด จึงไม่ถูกต้องที่จะบอกว่าต้องหยุดหนึ่งตาและจ่ายค่าปรับเสมอ
กฎบ้านอาจทำให้เกมสนุกในกลุ่มเพื่อน แต่ควรตกลงให้ชัดก่อนเริ่มและแยกออกจากกฎในคู่มือ
หากเป็นหนี้จนจ่ายไม่ได้ ผู้เล่นอาจขายบ้านหรือจำนองทรัพย์สินเพื่อหาเงินก่อน เมื่อยังชำระไม่ได้จึงล้มละลายและออกจากเกม คู่มือระบุว่าผู้เล่นคนสุดท้ายที่เหลืออยู่เป็นผู้ชนะ ไม่ได้ใช้จำนวนโฉนดเมื่อครบเวลามาตัดสินตามกฎ Classic ฉบับนี้
สรุป
Monopoly เป็นเกมซื้อขายทรัพย์สินที่ให้ผู้เล่นบริหารเงินและรับความเสี่ยงจากค่าเช่า เป้าหมายตามคู่มือ Classic คืออยู่รอดหลังผู้เล่นอื่นล้มละลาย ไม่ใช่เก็บเงินหรือโฉนดให้มากที่สุดภายในเวลาที่กำหนด
ประวัติของเกมเริ่มก่อน Charles Darrow โดยมี The Landlord’s Game ของ Lizzie Magie เป็นส่วนสำคัญ การรู้ที่มานี้ช่วยอ่านเรื่องเล่าเกี่ยวกับผู้คิดค้นเกมอย่างรอบด้าน
เมื่อเล่นเกมเศรษฐีฉบับไทยหรือ Monopoly รุ่นอื่น ให้เปิดคู่มือในกล่องก่อนเสมอ โดยเฉพาะจำนวนเงิน กฎคุก และเงื่อนไขพิเศษ หากกลุ่มใช้กฎเพิ่ม เช่น ตอบคำถามก่อนซื้อที่ดิน ให้บอกกันตรง ๆ ว่าเป็นกฎของชุดนั้นหรือกฎที่ตกลงกันเอง
