เรื่องน่าสนใจ

ละติจูดและลองจิจูดคืออะไร วิธีอ่านพิกัดและใช้แผนที่

Key Points

  • ละติจูดวัดตำแหน่งเหนือ–ใต้จากเส้นศูนย์สูตร ส่วนลองจิจูดวัดตำแหน่งตะวันออก–ตะวันตกจากเมริเดียนอ้างอิง
  • เส้นละติจูดทอดไปทางตะวันออก–ตะวันตกและขนานกัน ส่วนเส้นลองจิจูดเชื่อมขั้วโลกและเข้าหากันที่ขั้ว
  • ในช่องค้นหาของ Google Maps ให้ใส่ละติจูดก่อนลองจิจูด ใช้จุดทศนิยม และตรวจช่วงค่ากับเครื่องหมายให้ถูกต้อง
  • GPS อาจคลาดเคลื่อนจากสัญญาณ สภาพแวดล้อม และอุปกรณ์ จำนวนหลักทศนิยมมากไม่ได้ยืนยันว่าตำแหน่งแม่นยำกว่าเสมอ

ละติจูดและลองจิจูด เป็นค่าพิกัดที่ใช้ระบุตำแหน่งบนโลก ละติจูดบอกว่าจุดนั้นอยู่เหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตร ส่วนลองจิจูดบอกตำแหน่งทางตะวันออกหรือตะวันตกจากเส้นเมริเดียนอ้างอิง เมื่อนำสองค่ามาใช้ร่วมกัน เราจึงอธิบายตำแหน่งได้ชัดกว่าการบอกเพียงชื่อเมืองหรือทิศทางกว้าง ๆ

คำอธิบายว่า “ละติจูดเป็นเส้นนอน ลองจิจูดเป็นเส้นตั้ง” ช่วยจำภาพตารางบนแผนที่บางแบบได้ แต่ยังไม่ครบ เพราะทิศทางที่เส้นทอดไปกับทิศทางที่ค่าพิกัดวัดเป็นคนละเรื่อง อีกทั้งค่าพิกัดเป็นมุม ไม่ใช่จำนวนกิโลเมตรที่อ่านตรง ๆ จากตัวเลขได้

การใช้พิกัดจึงต้องดูทั้งลำดับค่า เครื่องหมาย หน่วย และระบบที่รับข้อมูล บทความนี้อธิบายพื้นฐาน วิธีอ่านตัวอย่างพิกัด การค้นหาใน Google Maps และความสัมพันธ์กับ GPS พร้อมข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนส่งตำแหน่งหรือใช้ข้อมูลบนแผนที่

ละติจูดบอกตำแหน่งเหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตร

ละติจูดบอกตำแหน่งเหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตร

NOAA อธิบายละติจูด ว่าเป็นค่าที่บอกตำแหน่งเหนือหรือใต้ของเส้นศูนย์สูตร โดยเส้นศูนย์สูตรมีค่า 0° ค่าละติจูดเพิ่มไปถึง 90°N ที่ขั้วโลกเหนือ และ 90°S ที่ขั้วโลกใต้ ตัวอักษร N หมายถึงเหนือ ส่วน S หมายถึงใต้ จึงต้องอ่านค่ามุมพร้อมทิศ ไม่ดูเฉพาะตัวเลข

เส้นที่เชื่อมจุดซึ่งมีละติจูดเท่ากันเรียกว่าเส้นขนาน เส้นเหล่านี้ทอดไปทางตะวันออก–ตะวันตก แต่ค่าของมันใช้บอกตำแหน่งเหนือ–ใต้ ดังนั้น การที่เส้นวางตัวตามแนวนอนในภาพแผนที่ไม่ได้แปลว่าละติจูดเป็นค่าที่วัดไปทางตะวันออกหรือทางตะวันตก การจำความสัมพันธ์กับเส้นศูนย์สูตรช่วยลดการสลับความหมาย

ละติจูดเป็นค่ามุม และโลกจริงไม่ได้เป็นทรงกลมสมบูรณ์ NOAA แยกการอธิบายด้วยแบบจำลองทรงกลมออกจากละติจูดทางภูมิมาตรศาสตร์ที่คำนึงถึงรูปร่างโลกด้วย ภาพลูกโลกในบทความจึงใช้ประกอบความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่แผนภาพสำหรับคำนวณงานสำรวจที่ต้องใช้ระบบอ้างอิงและความละเอียดเฉพาะ

ลองจิจูดบอกตำแหน่งตะวันออกหรือตะวันตก

ลองจิจูดบอกตำแหน่งตะวันออกหรือตะวันตก

NOAA อธิบายลองจิจูด ว่าเป็นค่าตำแหน่งทางตะวันออกหรือตะวันตกจากเมริเดียนอ้างอิง ในการอ่านแบบระบุทิศ ใช้ E สำหรับตะวันออกและ W สำหรับตะวันตก ค่าวัดไปได้ถึง 180° ทั้งสองด้าน ส่วนเส้นเมริเดียนทอดจากขั้วโลกหนึ่งไปสู่อีกขั้วหนึ่ง จึงต่างจากเส้นขนานของละติจูด

เส้นเมริเดียนที่ต่างกันเป็นจำนวนองศาเท่ากันไม่ได้ห่างกันเป็นจำนวนกิโลเมตรเท่ากันทุกละติจูด เพราะเส้นเหล่านี้เข้าใกล้กันเมื่อไปสู่ขั้วโลก ระยะบนพื้นโลกที่สอดคล้องกับหนึ่งองศาลองจิจูดจึงขึ้นกับตำแหน่ง การนำตัวเลของศาไปคูณระยะคงที่โดยไม่ดูบริบทอาจให้คำตอบผิด

กรีนิชมีความสำคัญในประวัติศาสตร์การกำหนดเมริเดียนหลัก โดยการประชุมระหว่างประเทศใน ค.ศ. 1884 เลือกเส้นผ่านเครื่องมือที่หอดูดาวกรีนิชเป็นจุดอ้างอิง อย่างไรก็ตาม NOAA ระบุว่าเมริเดียนอ้างอิงระหว่างประเทศที่ใช้กับระบบสมัยใหม่ไม่ตรงกับเครื่องหมายกรีนิชเดิมทุกประการ จึงไม่ควรคาดว่าการยืนบนเส้นประวัติศาสตร์จะทำให้ GPS แสดงลองจิจูดศูนย์พอดี

วิธีอ่านพิกัดและค้นหาใน Google Maps

วิธีอ่านพิกัดและค้นหาใน Google Maps

คู่มือ Google Maps สำหรับคอมพิวเตอร์ ระบุให้กรอกละติจูดก่อนลองจิจูด ตัวอย่างสมมติสำหรับฝึกอ่านคือ 15.5, 100.25 ซึ่งหมายถึงละติจูด 15.5° เหนือ และลองจิจูด 100.25° ตะวันออก ตัวอย่างนี้ไม่ได้ใช้ระบุบ้าน เมือง หรือสถานที่ท่องเที่ยวใด หากต้องการพิกัดสถานที่จริง ให้เลือกจุดบนแผนที่และตรวจตำแหน่งก่อนคัดลอก

คู่มือนี้กำหนดช่วงค่าละติจูดตั้งแต่ −90 ถึง 90 และลองจิจูดตั้งแต่ −180 ถึง 180 พร้อมแนะนำให้ใช้จุดเป็นเครื่องหมายทศนิยม ในรูปแบบค่ามีเครื่องหมายที่ใช้กับ Google Maps ค่าลบของละติจูดหมายถึงใต้ และค่าลบของลองจิจูดหมายถึงตะวันตก ลำดับค่าต้องตรวจตามระบบที่ใช้ด้วย เพราะไม่ควรนำข้อกำหนดของช่องค้นหา Google Maps ไปสรุปว่าไฟล์หรือโปรแกรมภูมิสารสนเทศทุกชนิดรับข้อมูลเหมือนกัน

อีกแบบหนึ่งคือองศา ลิปดา และพิลิปดา โดย 1 องศาแบ่งเป็น 60 ลิปดา และ 1 ลิปดาแบ่งเป็น 60 พิลิปดา ดังนั้น ตัวอย่างสมมติ 15.5, 100.25 เขียนได้เป็น 15°30′00″N, 100°15′00″E การแปลงนี้ต่างจากการเลื่อนจุดทศนิยมตรง ๆ และจำนวนหลักทศนิยมเป็นเพียงความละเอียดของรูปแบบตัวเลข ไม่ใช่หลักฐานว่าข้อมูลต้นทางมีความแม่นยำเท่านั้นจริง

จากการเดินเรือและนาฬิกาสู่ระบบพิกัดสมัยใหม่

จากการเดินเรือและนาฬิกาสู่ระบบพิกัดสมัยใหม่

ก่อนมีเครื่องรับสัญญาณดาวเทียม นักเดินเรือใช้การสังเกตท้องฟ้าและการคำนวณเพื่อหาตำแหน่ง NOAA อธิบายว่าการวัดมุมของวัตถุบนท้องฟ้าช่วยประมาณละติจูดได้ ขณะที่การหาลองจิจูดกลางทะเลเป็นปัญหาที่ต้องใช้เครื่องมือและวิธีคำนวณซับซ้อนกว่า ไม่ควรสรุปว่าคนในอดีตทุกคนเดินเรือด้วยวิธีเดียวกัน

การเปรียบเทียบเวลาที่ตำแหน่งของเรากับเวลาที่จุดอ้างอิงเป็นแนวทางสำคัญสำหรับลองจิจูด Royal Museums Greenwich เล่าการพัฒนานาฬิกาทะเลของ John Harrison ตั้งแต่การออกแบบ การทดลอง และการปรับปรุงเครื่องบอกเวลา เรื่องนี้แสดงว่านาฬิกาที่เดินได้เที่ยงตรงขณะอยู่บนเรือเป็นโจทย์ทางเทคนิคสำคัญ แต่แหล่งเดียวกันยังกล่าวถึงวิธีดาราศาสตร์อื่นที่ถูกทดลองร่วมกันด้วย

ละติจูดกับลองจิจูดเป็นวิธีแสดงตำแหน่ง ส่วน GPS เป็นระบบหนึ่งที่ช่วยหาตำแหน่งจากสัญญาณดาวเทียม ทั้งสองอย่างจึงไม่ใช่สิ่งเดียวกัน เมื่อใช้ข้อมูลร่วมกันในงานแผนที่หรือสำรวจ ต้องพิจารณาระบบอ้างอิงและลักษณะข้อมูลด้วย ไม่ควรถือว่าตัวเลขที่ดูคล้ายกันจากอุปกรณ์ต่างชนิดจะนำมาเทียบได้ทุกกรณีโดยไม่ตรวจรายละเอียด

ใช้พิกัดอย่างไรและทำไม GPS จึงคลาดเคลื่อนได้

ใช้พิกัดอย่างไรและทำไม GPS จึงคลาดเคลื่อนได้

พิกัดช่วยระบุจุดนัดหมาย บันทึกตำแหน่งที่สำรวจ หรือสื่อสารตำแหน่งบนแผนที่ได้ แต่ยังต้องดูว่าหมุดตรงกับสถานที่จริงและจุดที่ต้องการหรือไม่ เช่น จุดกลางอาคารอาจไม่ใช่ทางเข้า การมีพิกัดจึงไม่ได้รับประกันว่าเส้นทางที่แอปเสนอจะเหมาะสมที่สุดหรือเข้าถึงจุดนั้นได้อย่างปลอดภัยเสมอ

คำอธิบายความแม่นยำของ GPS ในคลังข้อมูล GPS.gov ระบุปัจจัยอย่างตำแหน่งดาวเทียม การบังสัญญาณ สภาพบรรยากาศ และคุณภาพเครื่องรับ อาคารหรือผนังอาจบังหรือสะท้อนสัญญาณ และการใช้ในอาคารหรือใต้ดินอาจทำให้ตำแหน่งคลาดเคลื่อน แหล่งนี้เป็นข้อมูลเก็บถาวร จึงใช้ประกอบความเข้าใจปัจจัยพื้นฐาน ไม่ใช่อ้างตัวเลขสมรรถนะล่าสุดของโทรศัพท์ทุกรุ่น

ข้อมูลแผนที่ผิดกับตำแหน่ง GPS คลาดเคลื่อนเป็นปัญหาที่ต้องแยกกัน ชื่อร้านหรือถนนอาจบันทึกผิดแม้เครื่องรับทำงานได้ ก่อนส่งพิกัดจึงควรดูหมุด ชื่อสถานที่ และข้อมูลประกอบ รวมทั้งคำนึงถึงความยินยอมเมื่อแชร์ตำแหน่งของผู้อื่น การอ่านเรื่อง จริยธรรมและการเคารพความเป็นส่วนตัว ช่วยประกอบการตัดสินใจได้ โดยเฉพาะข้อมูลที่อาจระบุบ้านหรือกิจวัตรของบุคคล

สรุป

ละติจูดบอกตำแหน่งเหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตร ส่วนลองจิจูดบอกตำแหน่งตะวันออกหรือตะวันตกจากเมริเดียนอ้างอิง เส้นที่ใช้แสดงค่ากับทิศทางที่ค่าวัดเป็นคนละเรื่อง จึงควรจำจากจุดอ้างอิงมากกว่าจำเพียงว่าเป็นเส้นนอนหรือเส้นตั้ง

ก่อนใช้พิกัด ให้ตรวจลำดับ หน่วย ช่วงค่า เครื่องหมาย และระบบที่รับข้อมูล การเขียนองศาทศนิยมกับองศา–ลิปดา–พิลิปดาต้องแปลงอย่างถูกต้อง และตัวเลขที่มีทศนิยมหลายหลักไม่ได้รับรองความแม่นยำของข้อมูลต้นทาง

เมื่อใช้แผนที่หรือ GPS ให้ตรวจตำแหน่งจริงและข้อมูลประกอบ พร้อมแยกปัญหาสัญญาณออกจากข้อมูลแผนที่ การเข้าใจพื้นฐานเหล่านี้ช่วยให้อ่านและส่งพิกัดได้รอบคอบขึ้น โดยยังคำนึงถึงข้อจำกัดของอุปกรณ์และความเป็นส่วนตัวของผู้เกี่ยวข้อง

ไม่อยากพลาดบทความใหม่จาก NaniTalk
เพิ่มเว็บไซต์นี้เป็นแหล่งข้อมูลที่ชื่นชอบบน Google เพื่อให้มีโอกาสเห็นเนื้อหาจากเรามากขึ้น
กดเพื่ออ่านต่อ

กองบรรณาธิการ NaniTalk

เรื่องใกล้ตัวหลายเรื่องมีอะไรให้ค้นต่อมากกว่าที่คิด NaniTalk นำคำถาม ความสงสัย และเรื่องราวที่พบในชีวิตประจำวันมาเล่าให้เข้าใจง่าย ตั้งแต่วัฒนธรรมและความบันเทิง ไปจนถึงไลฟ์สไตล์และสาระน่ารู้ เราให้ความสำคัญกับการเล่าเรื่องที่มีบริบท ไม่ทิ้งผู้อ่านไว้กับคำตอบสั้น ๆ แต่อยากให้ทุกบทความช่วยต่อยอดความเข้าใจ จุดประกายมุมมองใหม่ หรือเป็นข้อมูลที่หยิบกลับมาใช้ได้ในวันที่ต้องการ
Back to top button