22 เมษายน วันเกิด อิมมานูเอล คานท์ นักปรัชญาชาวเยอรมัน

Key Points

• คานท์เกิดวันที่ 22 เมษายน 1724 และเสียชีวิตวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 1804
• Critique of Pure Reason ตรวจสอบเงื่อนไขและขอบเขตของความรู้
• จริยศาสตร์ของคานท์อภิปรายหลักการกระทำและความเคารพต่อมนุษย์ในงานอีกกลุ่มหนึ่ง
• Toward Perpetual Peace เสนอแนวคิดทางการเมืองระหว่างรัฐ แต่ไม่ควรเรียกคานท์ว่าเป็นผู้ก่อตั้งสหประชาชาติ

วันที่ 22 เมษายน 1724 เป็นวันเกิดของ อิมมานูเอล คานท์ (Immanuel Kant) นักปรัชญาคนสำคัญของยุคเรืองปัญญา เขาเกิดที่เมืองเคอนิกส์แบร์กในราชอาณาจักรปรัสเซีย ซึ่งปัจจุบันคือเมืองคาลินินกราดในรัสเซีย

งานของคานท์มีอิทธิพลต่อการถกเถียงเรื่องความรู้ ศีลธรรม และการเมืองมาจนทุกวันนี้ แต่ชื่อหนังสือและแนวคิดของเขามักถูกนำมาปะปนกัน เช่น นำเรื่องจริยศาสตร์ไปอธิบายว่าเป็นประเด็นหลักของ Critique of Pure Reason ทั้งที่หนังสือเล่มนั้นมุ่งตรวจสอบขอบเขตของความรู้

บทความนี้ชวนรู้จักวันเกิดและผลงานของคานท์แบบแยกประเด็น พร้อมอธิบายว่าเหตุใดคำถามของเขายังน่าสนใจโดยไม่ต้องยกย่องเกินหลักฐาน

คานท์เกิดที่ไหน และมีชีวิตอยู่ในยุคใด

Stanford Encyclopedia of Philosophy ระบุว่าคานท์เกิดวันที่ 22 เมษายน 1724 ที่เคอนิกส์แบร์ก เมืองในปรัสเซียสมัยนั้น และเสียชีวิตวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 1804 ช่วงชีวิตของเขาครอบคลุมปลายยุคเรืองปัญญาและการเปลี่ยนแปลงสำคัญของความคิดยุโรป

ในภาษาไทยพบทั้งการถอดเสียง “คานท์” และ “คานต์” ส่วนชื่ออังกฤษที่ถูกต้องคือ Immanuel Kant ไม่ใช่ “Immanual Kant” ตามที่บางแหล่งสะกดผิด เมื่อต้องค้นเอกสารภาษาอังกฤษควรใช้ชื่อนี้เพื่อให้พบแหล่งต้นทาง

งานของคานท์ไม่ได้จำกัดอยู่ที่เรื่องเดียว เขาเขียนทั้งทฤษฎีความรู้ จริยศาสตร์ สุนทรียศาสตร์ และปรัชญาการเมือง การแยกหัวข้อเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจว่าหนังสือแต่ละเล่มกำลังตอบคำถามใด

คานท์อธิบายความรู้และประสบการณ์อย่างไร

Critique of Pure Reason ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1781 และมีฉบับปรับปรุงในปี 1787 คานท์ถามว่าความรู้เกิดขึ้นได้อย่างไร และมนุษย์รู้สิ่งต่าง ๆ ได้ไกลเพียงใด โดยพยายามตอบข้อถกเถียงระหว่างเหตุผลนิยมกับประสบการณ์นิยม

ตามคำอธิบายของ Stanford Encyclopedia of Philosophy ประสบการณ์เป็นจุดเริ่มของความรู้ แต่จิตใจไม่ได้รับข้อมูลอย่างไร้โครงสร้าง รูปแบบของการรับรู้และความเข้าใจของเรามีส่วนจัดระเบียบสิ่งที่ปรากฏแก่เรา แนวคิดนี้จึงละเอียดกว่าการกล่าวว่ามนุษย์เกิดมาพร้อม “ความคิดสำเร็จรูป” ทุกอย่าง

คานท์แยกสิ่งที่เรารู้ผ่านประสบการณ์ออกจาก “สิ่งในตัวมันเอง” ซึ่งไม่อาจรู้ได้ด้วยวิธีเดียวกับสิ่งที่ปรากฏแก่เรา การแยกนี้เป็นข้อเสนอเรื่องขอบเขตของความรู้ ไม่ใช่การปฏิเสธว่าโลกภายนอกมีอยู่

สำหรับคานท์ คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่าเรารู้อะไร แต่รวมถึงว่าเงื่อนไขใดทำให้เรารู้ได้

จริยศาสตร์และแนวคิดเรื่องสันติภาพอยู่ในงานใด

หากสนใจจริยศาสตร์ ควรเริ่มจาก Groundwork of the Metaphysics of Morals ปี 1785 และ Critique of Practical Reason ปี 1788 มากกว่านำเนื้อหาจริยศาสตร์ไปใส่ใน Critique of Pure Reason งานกลุ่มนี้พิจารณาหลักการที่ควรใช้กำกับการกระทำและความสัมพันธ์ระหว่างเสรีภาพกับหน้าที่ ดูคำอธิบายเพิ่มเติมจาก Stanford Encyclopedia of Philosophy เรื่องจริยศาสตร์คานท์

ส่วน Toward Perpetual Peace ปี 1795 เป็นงานว่าด้วยเงื่อนไขทางการเมืองที่อาจช่วยสร้างสันติภาพระหว่างรัฐ บทวิเคราะห์ปรัชญาการเมืองของคานท์ อธิบายข้อเสนอเรื่องสหพันธ์ของรัฐเสรีและกฎหมายระหว่างประเทศ

แนวคิดนี้มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ความคิดเรื่องความร่วมมือระหว่างรัฐ แต่ไม่ควรย่อให้เหลือประโยคว่าคานท์ “ก่อตั้ง” หรือเป็น “บิดา” ของสหประชาชาติ องค์กรนั้นเกิดขึ้นหลังเขาเสียชีวิตกว่าหนึ่งศตวรรษ และมีประวัติการก่อตั้งของตนเอง

สรุป

อิมมานูเอล คานท์เกิดวันที่ 22 เมษายน 1724 ที่เคอนิกส์แบร์ก และเป็นหนึ่งในนักปรัชญาที่มีอิทธิพลต่อความคิดสมัยใหม่

การอ่านงานของเขาให้ตรงประเด็นควรแยก Critique of Pure Reason ซึ่งว่าด้วยความรู้ ออกจากงานจริยศาสตร์และงานการเมืองอย่าง Toward Perpetual Peace

วันเกิดของคานท์จึงเป็นโอกาสย้อนกลับไปดูคำถามหลักของเขาอย่างรอบคอบ ทั้งเรื่องสิ่งที่มนุษย์รู้ได้ วิธีตัดสินใจทางศีลธรรม และเงื่อนไขของสันติภาพ