Key Points
- ยังไม่มีหลักฐานยืนยันผู้ประดิษฐ์คนแรกหรือปีที่กำเนิดกีตาร์สมัยใหม่
- เครื่องสายโบราณที่มีรูปทรงหรือชื่อคล้ายกีตาร์ไม่ได้ยืนยันความเป็นต้นกำเนิดโดยตรง
- กีตาร์ยุโรปเปลี่ยนรูปแบบและจำนวนสายหลายครั้ง ก่อนระบบ 6 สายจะแพร่หลาย
- กีตาร์ไฟฟ้าใช้ปิกอัปแปลงการสั่นของสายเป็นสัญญาณ เพื่อส่งต่อไปยังเครื่องขยายเสียง
กีตาร์ที่เห็นบนเวทีมีรูปทรงคุ้นตา แต่เมื่อย้อนดูประวัติหลายศตวรรษ กลับไม่มีหลักฐานชี้ชัดว่ามีผู้ประดิษฐ์คนเดียวหรือวันกำเนิดแน่นอน เส้นทางของเครื่องดนตรีชนิดนี้ค่อย ๆ เปลี่ยนไปตามยุคและวัฒนธรรม
เครื่องสายโบราณ ลูต อู๊ด และคีธารามีส่วนคล้ายกันบางอย่าง แต่รูปร่างและวิธีสร้างแตกต่างกัน ความคล้ายจึงไม่เพียงพอจะสรุปว่ากีตาร์สืบตรงมาจากเครื่องดนตรีชิ้นใด
ประวัติกีตาร์ จึงควรเล่าจากหลักฐานที่ตรวจสอบได้ ตั้งแต่กีตาร์ยุโรปยุคกลาง การเปลี่ยนจากระบบหลายคู่สายไปสู่ 6 สาย กีตาร์คลาสสิกและสายเหล็ก จนถึงการขยายเสียงด้วยระบบไฟฟ้า
กีตาร์มีต้นกำเนิดเมื่อใด และหลักฐานบอกอะไร
คำว่า “กีตาร์” ใช้เรียกเครื่องสายที่มีคอและเฟรตสำหรับกำหนดระดับเสียง โดยทั่วไปมีแผ่นหน้าและลำตัวช่วยขยายเสียงในตัว ส่วนกีตาร์ไฟฟ้าบางชนิดพึ่งปิกอัปและแอมป์เป็นหลัก จึงมีรูปทรงกับโครงสร้างต่างจากเครื่องโปร่ง
อารยธรรมโบราณมีเครื่องสายหลายตระกูล ทั้งพิณ ลีร์ และเครื่องสายคอยาว เครื่องเหล่านี้สะท้อนว่ามนุษย์เล่นดนตรีด้วยสายมานาน แต่หลักฐานดังกล่าวไม่ได้ระบุว่ากีตาร์ในรูปแบบปัจจุบันมีอายุเท่ากับเครื่องดนตรีเหล่านั้น
การพบภาพแกะสลักหรือวัตถุที่ดูคล้ายกีตาร์ช่วยให้เห็นประวัติเครื่องสาย แต่การจัดว่าเป็น “กีตาร์” ต้องพิจารณาโครงสร้าง จำนวนสาย วิธีตั้งเสียง และบริบทของหลักฐานประกอบ ภาพที่มีอายุหลายพันปีจึงไม่ควรถูกนับเป็นอายุของกีตาร์โดยอัตโนมัติ
นักประวัติศาสตร์ดนตรีแยกความคล้ายของรูปทรงออกจากการสืบทอดโดยตรง โดยเฉพาะเรื่องที่โยงชื่อกีตาร์เข้ากับคีธาราของกรีกหรืออู๊ด การอ่านภาพรวมเชิงวิชาการเพิ่มเติมทำได้จาก บทความ Guitar ใน Grove Music Online ของ Oxford University Press
จากเครื่องสายยุคกลางสู่กีตาร์ยุโรป
ยุโรปยุคกลางมีเครื่องสายดีดหลายรูปแบบ ชื่อเรียกและโครงสร้างแตกต่างกันไปตามพื้นที่ บางชนิดมีคอยาวและลำตัวแบน ขณะที่ลูตมีลำตัวหลังโค้งและคอสั้นกว่า จึงไม่ควรเหมารวมเครื่องสายทั้งหมดว่าเป็นกีตาร์รุ่นแรก
คีธาราเป็นเครื่องสายของโลกกรีกโบราณที่มีโครงสร้างแบบพิณ ส่วนอู๊ดมีลำตัวโค้งและไม่มีเฟรตในรูปแบบดั้งเดิม แม้เครื่องดนตรีเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับประวัติเครื่องสายโดยรวม แต่หลักฐานไม่รองรับการสรุปว่ากีตาร์สมัยใหม่พัฒนาตรงมาจากเครื่องใดเครื่องหนึ่ง
ในคาบสมุทรไอบีเรียมีการใช้ชื่อ guitarra และเครื่องสายหลายแบบตามยุคสมัย การเปลี่ยนชื่อ รูปทรง และวิธีเล่นเกิดขึ้นต่อเนื่อง จึงไม่มีเส้นแบ่งเพียงจุดเดียวที่ทำให้เครื่องชนิดหนึ่งกลายเป็นกีตาร์สมัยใหม่ทันที
หลักฐานภาพและเอกสารดนตรีช่วยบอกว่าเครื่องสายคอกับเฟรตมีบทบาทในยุโรปมากขึ้น แต่รายละเอียดของการเปลี่ยนผ่านยังมีช่องว่าง ชื่อที่คล้ายกันเพียงอย่างเดียวจึงไม่ใช่หลักฐานยืนยันต้นกำเนิด
กีตาร์ 4 คอร์ส 5 คอร์ส และการเปลี่ยนสู่ 6 สาย
กีตาร์ยุคเรอเนซองส์บางแบบใช้สายเป็นคู่ เรียกว่า “คอร์ส” มากกว่านับสายเดี่ยว เครื่องดนตรี 4 คอร์สจึงมีสายจริงมากกว่าสี่เส้นได้ โดยสายแต่ละคู่มักตั้งเสียงใกล้กันหรือเป็นคู่แปดตามรูปแบบของเครื่อง
เมื่อเข้าสู่ยุคบาโรก กีตาร์ 5 คอร์สได้รับความนิยมในหลายพื้นที่ รูปแบบการตั้งเสียงและการเล่นอาจต่างกันตามสำนักและช่วงเวลา เครื่องดนตรีที่เก็บรักษาในพิพิธภัณฑ์ช่วยยืนยันว่ากีตาร์ในยุคนั้นมีรายละเอียดและวัสดุหลากหลาย ไม่ได้มีมาตรฐานเดียวทั่วทั้งยุโรป
ตัวอย่างจากคอลเล็กชัน The Metropolitan Museum of Art เป็นกีตาร์ 5 คอร์สที่สร้างโดย Jean-Baptiste Voboam ในปี 1697 สะท้อนงานตกแต่งและฝีมือช่างของกีตาร์ฝรั่งเศสยุคบาโรก
ต่อมาเครื่องดนตรีแบบ 6 สายเดี่ยวค่อย ๆ แพร่หลายมากขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 และต้นศตวรรษที่ 19 การเปลี่ยนนี้ช่วยให้การตั้งเสียงและการเล่นพัฒนาไปอีกทาง แต่ไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทุกประเทศหรือแทนที่ระบบเดิมในทันที
จำนวนสายและรูปทรงของกีตาร์เปลี่ยนไปตามยุค ไม่มีแบบเดียวที่ใช้แทนเครื่องดนตรีทุกชนิดในประวัติศาสตร์ได้
อันโตนิโอ เด ตอร์เรสกับกีตาร์คลาสสิกสมัยใหม่
อันโตนิโอ เด ตอร์เรส ฆูราโด เป็นช่างทำกีตาร์ชาวสเปนในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ผลงานของเขามีอิทธิพลต่อรูปแบบกีตาร์คลาสสิกที่ช่างรุ่นหลังนำไปศึกษาและต่อยอด จึงมักถูกกล่าวถึงเมื่ออธิบายรูปร่างของกีตาร์สมัยใหม่
การพัฒนากีตาร์ไม่ได้เกิดจากการเพิ่มขนาดลำตัวเพียงอย่างเดียว ช่างต้องคำนึงถึงความแข็งแรงของแผ่นหน้า แรงตึงจากสาย การสั่นสะเทือน และการกระจายเสียง โครงค้ำด้านในจึงมีผลต่อทั้งความทนทานและลักษณะเสียงของเครื่องดนตรี
รูปแบบโครงค้ำพัดที่ใช้กับกีตาร์คลาสสิกเป็นหนึ่งในองค์ประกอบที่เชื่อมโยงกับงานของตอร์เรส อย่างไรก็ตาม พัฒนาการเกิดจากการทดลองของช่างหลายคน การยกให้บุคคลเดียวเป็นผู้คิดค้นกีตาร์คลาสสิกทั้งหมดจึงทำให้ประวัติศาสตร์เรียบง่ายเกินหลักฐาน
ในช่วงต่อมา กีตาร์คลาสสิกยังเปลี่ยนวัสดุและรายละเอียดการผลิตตามเทคโนโลยี สายสังเคราะห์เข้ามาแทนสายไส้สัตว์ในเครื่องดนตรีจำนวนมาก ขณะที่ช่างยังปรับความกว้างคอ ความยาวสเกล และโครงสร้างให้เหมาะกับเสียงกับวิธีบรรเลง
กีตาร์สายเหล็กและกำเนิดกีตาร์ไฟฟ้า
กีตาร์สายเหล็กให้เสียงดังและคมกว่าสายไส้สัตว์หรือสายสังเคราะห์บางชนิด แต่แรงตึงที่มากขึ้นทำให้การออกแบบค้ำแผ่นหน้าและโครงสร้างลำตัวมีความสำคัญ กีตาร์ที่สร้างในสหรัฐอเมริกาช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 สะท้อนการขยายตัวของงานช่างและตลาดเครื่องดนตรี
เมื่อเครื่องดนตรีต้องดังพอสำหรับวงขนาดใหญ่ การขยายเสียงด้วยไมโครโฟนและปิกอัปจึงเข้ามามีบทบาท ปิกอัปแม่เหล็กรับการสั่นของสายโลหะแล้วเปลี่ยนเป็นสัญญาณไฟฟ้า จากนั้นส่งผ่านสายไปยังแอมป์ การทำงานนี้ต่างจากกีตาร์โปร่งที่อาศัยโพรงเสียงเป็นหลัก
ระเบียนกีตาร์ไฟฟ้า A-22 Model หรือ “Frying Pan” ในคอลเล็กชัน The Metropolitan Museum of Art ระบุผู้ผลิตเป็น Rickenbacker และอายุราวปี 1934 วัตถุชิ้นนี้เป็นตัวอย่างของกีตาร์ไฟฟ้ายุคแรก ไม่ใช่หลักฐานว่ามีผู้ผลิตรายเดียวเป็นผู้เริ่มเครื่องดนตรีไฟฟ้าทุกประเภท
หลังจากนั้นกีตาร์ไฟฟ้ากลายเป็นส่วนสำคัญของดนตรีแจ๊ส บลูส์ และร็อก การออกแบบตัวตัน ปิกอัป และอุปกรณ์ปรับแต่งเสียงเปิดทางให้เกิดเทคนิคการเล่นใหม่ หากสนใจผู้เล่นที่ทำให้กีตาร์ไฟฟ้าโดดเด่นในวัฒนธรรมป๊อป อ่านต่อได้ที่ ประวัติ จิมิ เฮนดริกซ์
สรุป
ประวัติกีตาร์ไม่อาจย้อนกลับไปยังผู้ประดิษฐ์คนเดียวหรือเครื่องสายโบราณชิ้นเดียวได้อย่างแน่ชัด หลักฐานที่มีชี้ให้เห็นการเปลี่ยนรูปแบบของเครื่องสายคอและเฟรตในหลายยุค มากกว่าจะเป็นสายวิวัฒนาการเส้นตรง
กีตาร์ 4 คอร์สและ 5 คอร์สในยุโรปค่อย ๆ เปลี่ยนสู่ระบบ 6 สาย ขณะที่ช่างในศตวรรษที่ 19 พัฒนารูปแบบคลาสสิกและกีตาร์สายเหล็ก ก่อนเทคโนโลยีปิกอัปจะทำให้กีตาร์ไฟฟ้าขยายขอบเขตเสียงได้กว้างขึ้น
เมื่อพบคำกล่าวว่ากีตาร์มีอายุหลายพันปีหรือสืบตรงจากคีธาราและอู๊ด ควรตรวจว่าหลักฐานพูดถึงกีตาร์โดยตรงหรือเพียงเครื่องสายที่มีลักษณะคล้ายกัน หากมีประเด็นประวัติเครื่องดนตรีที่อยากให้ค้นต่อ สามารถแบ่งปันบทความนี้และฝากหัวข้อไว้ในความคิดเห็น
