Key Points
- ไม่มีอาหาร ผัก หรือสมุนไพรชนิดเดียวที่พิสูจน์แล้วว่าป้องกันหรือรักษาโควิด-19
- อาหารไทยที่มีผัก โปรตีน และส่วนประกอบหลากหลายช่วยจัดมื้ออาหารให้สมดุลได้
- ปริมาณเกลือ น้ำตาล ไขมัน และความสะอาดของอาหารสำคัญพอ ๆ กับชื่อเมนู
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ควรระวังผลิตภัณฑ์สมุนไพรเข้มข้นและปรึกษาบุคลากรสุขภาพก่อนใช้
แกงเลียง ต้มยำ และเมี่ยงคำเป็นอาหารไทยที่ใส่ผักและเครื่องปรุงหลากชนิด จึงเป็นทางเลือกหนึ่งในการจัดมื้ออาหารให้สมดุล แต่คำว่า “กินสู้โควิด-19” อาจทำให้เข้าใจว่าเมนูเหล่านี้ป้องกันการติดเชื้อได้ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับคุณค่าทางโภชนาการ
บทความเดิมในปี 2020 ยกผักและสมุนไพรหลายชนิดพร้อมคำอ้างว่ามีศักยภาพป้องกันเชื้อ บทความนี้ปรับคำอธิบายตาม คำถาม-คำตอบด้านอาหารและโภชนาการขององค์การอนามัยโลก ซึ่งระบุว่าไม่มีหลักฐานว่ากระเทียมหรือชาสมุนไพรป้องกันหรือรักษาโควิด-19 ได้
การกินให้หลากหลายช่วยให้ได้รับสารอาหารตามความต้องการของร่างกาย ส่วนการลดความเสี่ยงโรคทางเดินหายใจต้องอาศัยมาตรการสาธารณสุขและคำแนะนำทางการแพทย์ที่เหมาะกับช่วงเวลานั้น ไม่ควรใช้เมนูอาหารแทนการดูแลดังกล่าว
สมุนไพรและอาหารป้องกันโควิด-19 ได้หรือไม่
องค์การอนามัยโลกระบุใน คำถาม-คำตอบเรื่องอาหารและโภชนาการ ว่าไม่มีหลักฐานว่าการกินกระเทียมป้องกันโควิด-19 และไม่มีหลักฐานว่าชาสมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรรักษาหรือป้องกันโรคนี้ได้ การพบสารออกฤทธิ์ในพืชหรือผลทดลองในห้องปฏิบัติการไม่เท่ากับการพิสูจน์ผลในคน
คำอ้างว่า “เสริมภูมิคุ้มกัน” ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง ระบบภูมิคุ้มกันอาศัยสารอาหารหลายชนิดและสุขภาพโดยรวม แต่ไม่สามารถสรุปจากสารอาหารชนิดหนึ่งว่าอาหารจานนั้นจะหยุดการติดเชื้อได้ WHO แนะนำให้กินอาหารหลากหลายแทนการพึ่งอาหารหรืออาหารเสริมชนิดเดียว
ภาพและรายชื่อสมุนไพรจากบทความเดิมยังเก็บไว้ในคลังสื่อเพื่อรักษาประวัติการเผยแพร่ แต่ไม่ใช้เป็นหลักฐานของการป้องกันโรค หากเห็นคำโฆษณาที่ระบุว่าสมุนไพรชนิดใด “ฆ่าเชื้อ” หรือใช้แทนการรักษา ควรตรวจงานวิจัยในมนุษย์และคำแนะนำจากหน่วยงานสุขภาพก่อนเชื่อหรือแชร์
จัดจานอาหารไทยอย่างไรให้หลากหลาย
WHO อธิบายหลักการกินอาหารเพื่อสุขภาพ ว่าควรเลือกอาหารหลากหลาย โดยมีผัก ผลไม้ ธัญพืช และแหล่งโปรตีนที่เหมาะสม พร้อมจำกัดเกลือ น้ำตาลอิสระ และไขมันที่ไม่ดี เมนูไทยหลายชนิดปรับตามหลักนี้ได้โดยไม่ต้องเรียกว่าอาหารต้านไวรัส
แกงเลียงอาจเพิ่มผักหลายสีและโปรตีนตามความเหมาะสม ต้มยำอาจเลือกเนื้อสัตว์ไม่ติดมันและปรุงเค็มพอดี ส่วนเมี่ยงคำมีผักและเครื่องเคียงหลากชนิด แต่ควรดูปริมาณน้ำเมี่ยงที่หวานและเค็มด้วย ชื่อเมนูเดียวกันอาจมีสูตรต่างกันมาก จึงประเมินจากวัตถุดิบและวิธีปรุงจริง
อาหารไทยหนึ่งมื้อไม่จำเป็นต้องมีผักทุกชนิดในรายชื่อเก่า เลือกผักที่หาได้ ปรุงสุกหรือทำความสะอาดให้เหมาะสม และกินสลับชนิดในแต่ละวันได้ สำหรับตัวอย่างการอ่านคุณค่าทางโภชนาการของวัตถุดิบไทย ดูบทความเรื่อง ปลาทู สารอาหารและวิธีกินอย่างปลอดภัย ประกอบ โดยไม่ถือว่าปลาทูป้องกันโควิด-19
วิตามินซีและอาหารเสริมมีบทบาทแค่ไหน
ผักและผลไม้หลายชนิดให้วิตามินและแร่ธาตุที่ร่างกายต้องใช้ แต่การมีวิตามินซีหรือสารต้านอนุมูลอิสระไม่ได้ทำให้อาหารนั้นเป็นยาป้องกันโควิด-19 คำว่า “มีสารสำคัญ” ในบทความเดิมจึงไม่ควรถูกขยายเป็นคำรับรองผลต่อการติดเชื้อ
WHO ระบุว่าอาหารเสริมวิตามินและแร่ธาตุไม่ได้พิสูจน์ว่าป้องกันโควิด-19 ในคนสุขภาพดีหรือรักษาผู้ป่วยได้ ผู้ที่ขาดสารอาหารหรือมีข้อจำกัดในการกินอาจต้องได้รับคำแนะนำเฉพาะรายจากบุคลากรสุขภาพ แทนการซื้อผลิตภัณฑ์ตามคำโฆษณา
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรเข้มข้นไม่เหมือนการใส่เครื่องเทศปริมาณอาหารตามปกติ เพราะอาจมีขนาดรับประทานสูง ส่วนผสมหลายชนิด หรือโอกาสเกิดปฏิกิริยากับยา ผู้ตั้งครรภ์ ผู้มีโรคเรื้อรัง และผู้ใช้ยาเป็นประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
อาหารที่ดีช่วยดูแลโภชนาการ แต่ไม่ควรถูกโฆษณาเป็นวิธีป้องกันหรือรักษาการติดเชื้อ
กินอาหารอย่างปลอดภัยเมื่อมีอาการป่วย
หากป่วยและยังกินอาหารได้ ให้เลือกอาหารที่รับประทานสะดวก ดื่มน้ำให้เพียงพอตามสภาพร่างกาย และติดตามอาการ แต่อาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใดก็ไม่ควรแทนการประเมินจากบุคลากรสุขภาพเมื่อมีอาการรุนแรงหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง
การเตรียมอาหารควรเริ่มจากล้างมือ แยกของดิบกับของสุก ปรุงอาหารให้สุก และเก็บในอุณหภูมิที่เหมาะสม ข้อปฏิบัติเหล่านี้ช่วยลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัยอาหารโดยทั่วไป ไม่ใช่หลักฐานว่าอาหารที่ปรุงด้วยสมุนไพรจะป้องกันไวรัสทางเดินหายใจ
ผู้ที่มีโรคไต เบาหวาน โรคหัวใจ หรือข้อจำกัดด้านอาหารควรปรับสูตรให้สอดคล้องกับแผนรักษาของตน เช่น ระวังน้ำซุปเค็มหรือน้ำเมี่ยงหวาน อย่าเพิ่มส่วนผสมบางอย่างเพียงเพราะมีคำกล่าวว่า “บำรุงภูมิ” โดยไม่ดูโรคและยาที่ใช้อยู่
ตรวจคำอ้างสุขภาพก่อนแชร์อย่างไร
เริ่มจากดูว่าคำอ้างพูดถึงอะไร: อาหารมีสารอาหาร การทดลองในหลอดทดลอง หรือผลป้องกันโรคในคน เป็นหลักฐานคนละระดับกัน หากข้อความข้ามจาก “มีสาร” ไปเป็น “ป้องกันการติดเชื้อ” โดยไม่มีการศึกษาทางคลินิกที่เหมาะสม ควรหยุดก่อนแชร์
ตรวจวันที่ของข้อมูลด้วย บทความปี 2020 อาจสะท้อนความเข้าใจและมาตรการในช่วงต้นการระบาด ไม่ควรนำรายชื่อผักหรือข้อสรุปเก่ามาใช้เป็นคำแนะนำปัจจุบันโดยไม่ตรวจหน่วยงานสุขภาพอีกครั้ง และไม่ควรใช้ข้อความจากอินโฟกราฟิกแทนเอกสารต้นทาง
สุดท้าย แยกคำแนะนำการกินเพื่อสุขภาพออกจากแนวทางป้องกันและรักษาโรค หากมีอาการหรือความเสี่ยงเฉพาะตัว ให้ใช้คำแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขและบุคลากรสุขภาพที่ดูแลคุณโดยตรง มากกว่าคำโฆษณาของเมนูหรือผลิตภัณฑ์
สรุป
แกงเลียง ต้มยำ และอาหารไทยที่มีผักหลากชนิดเป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหารที่ดีได้ เมื่อเลือกวัตถุดิบและปรุงรสให้เหมาะสม คุณค่าของเมนูอยู่ที่โภชนาการและความปลอดภัย ไม่ใช่คำรับรองว่าป้องกันโควิด-19
หลักฐานที่ WHO เผยแพร่ไม่รองรับการใช้กระเทียม ชาสมุนไพร หรืออาหารเสริมเพื่อป้องกันหรือรักษาโควิด-19 ข้อมูลบทความเดิมที่โยงสารในพืชกับการป้องกันการติดเชื้อจึงต้องอ่านเป็นข้ออ้างที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ในคน
ใช้แนวทางกินอาหารหลากหลายและดูแลสุขภาพตามภาวะของตน ควบคู่กับคำแนะนำด้านโรคจากแหล่งสาธารณสุขที่อัปเดต หากมีโรคประจำตัวหรืออาการน่ากังวล ให้ปรึกษาบุคลากรสุขภาพแทนการพึ่งเมนูอาหารหรือสมุนไพร
