แผ่นดินไหวคืออะไร เกิดจากอะไรและเตรียมตัวอย่างไร

Key Points

• แผ่นดินไหวมักเกิดเมื่อหินตามรอยเลื่อนขยับและปล่อยพลังงาน
• ขนาดเหตุการณ์ไม่เท่ากับระดับแรงสั่นหรือความเสียหายในทุกพื้นที่
• ขณะอยู่ในอาคาร ให้หมอบ ป้องกันศีรษะและคอ และยึดที่กำบังจนแรงสั่นหยุด
• หลังเหตุ ให้ระวังอาฟเตอร์ช็อกและตรวจความเสียหายก่อนกลับเข้าอาคาร

แผ่นดินไหวคือการสั่นสะเทือนของพื้นดินจากการปลดปล่อยพลังงานในโลกอย่างรวดเร็ว เหตุการณ์ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการเลื่อนตัวของหินตามรอยเลื่อน เมื่อแรงที่สะสมมากพอ หินขยับและเกิดคลื่นไหวสะเทือนแผ่ออกไป

แรงสั่นที่คนรู้สึกและความเสียหายไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ขนาด” ของแผ่นดินไหวเพียงอย่างเดียว ระยะจากแหล่งกำเนิด สภาพชั้นดิน และลักษณะอาคารล้วนมีผลด้วย การเห็นตัวเลขขนาดเหตุการณ์จึงยังไม่บอกผลที่จะเกิดในทุกพื้นที่

บทความนี้อธิบายสาเหตุ ผลกระทบ และสิ่งที่ควรทำก่อน ระหว่าง และหลังแรงสั่น โดยอ้างข้อมูลจาก British Geological Survey และ Ready.gov พร้อมแยกคำแนะนำทั่วไปออกจากคำสั่งของหน่วยงานในพื้นที่เมื่อเกิดเหตุจริง

แผ่นดินไหวเกิดขึ้นได้อย่างไร

เปลือกโลกและส่วนบนของเนื้อโลกประกอบด้วยแผ่นธรณีภาคที่เคลื่อนตัวอย่างช้า ๆ การเคลื่อนนี้ทำให้เกิดแรงสะสมในหิน เมื่อหินรับแรงไม่ไหวก็แตกหรือเลื่อนตามแนวรอยเลื่อน พลังงานที่ปล่อยออกมากลายเป็นคลื่นไหวสะเทือน

British Geological Survey อธิบายว่าแหล่งเริ่มต้นใต้ดินเรียกว่า focus หรือ hypocentre ส่วนจุดบนผิวโลกที่อยู่เหนือแหล่งเริ่มต้นคือ epicentre ทั้งสองคำบอกตำแหน่งต่างกัน

แผ่นดินไหวยังอาจสัมพันธ์กับกิจกรรมภูเขาไฟหรือกิจกรรมของมนุษย์บางประเภท แต่คำอธิบายพื้นฐานสำหรับแผ่นดินไหวส่วนใหญ่คือการขยับของรอยเลื่อน ไม่ควรเหมารวมว่าเหตุทุกครั้งมีสาเหตุเดียวกันโดยไม่ดูข้อมูลเหตุการณ์

ขนาดแผ่นดินไหวกับแรงสั่นต่างกันอย่างไร

ขนาดแผ่นดินไหวเป็นค่าที่อธิบายเหตุการณ์ที่แหล่งกำเนิด ส่วนระดับแรงสั่นหรือความรุนแรงที่สังเกตได้ในพื้นที่หนึ่งเป็นผลที่คนและสิ่งปลูกสร้าง ณ จุดนั้นได้รับ สองอย่างนี้ตอบคำถามต่างกัน

พื้นที่ใกล้แหล่งกำเนิดอาจรับแรงสั่นต่างจากพื้นที่ไกล แต่ระยะทางไม่ใช่ปัจจัยเดียว ชั้นดินและรูปแบบการก่อสร้างมีผลต่อความเสียหายด้วย BGS ระบุว่าความเสียหายขึ้นกับขนาดเหตุการณ์ ธรณีวิทยาท้องถิ่น และเทคนิคการก่อสร้าง

เมื่อเห็นข่าวรายงานขนาดแผ่นดินไหว จึงควรอ่านข้อมูลตำแหน่ง ความลึก และรายงานผลกระทบจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องประกอบกัน ไม่ใช้ตัวเลขขนาดเพียงค่าเดียวทำนายว่าบ้านทุกหลังจะเสียหายเท่ากัน

แผ่นดินไหวส่งผลอะไรได้บ้าง

แรงสั่นอาจทำให้สิ่งของตก ชั้นวางล้ม ผนังหรือโครงสร้างเสียหาย และระบบสาธารณูปโภคขัดข้อง ระดับผลกระทบแตกต่างกันตามพื้นที่ อาคาร และสภาพแวดล้อม ไม่ใช่ทุกเหตุการณ์จะเกิดความเสียหายรุนแรง

หลังแรงสั่นหลักอาจเกิดแผ่นดินไหวตามหรืออาฟเตอร์ช็อก Ready.gov แนะนำให้เตรียมพร้อมหมอบ ป้องกันศีรษะและคอ และยึดที่กำบังซ้ำเมื่อรู้สึกแรงสั่นอีก อาคารที่เสียหายจากแรงสั่นครั้งแรกอาจยังเป็นอันตรายแม้แรงสั่นหยุดแล้ว

หากอยู่ใกล้ชายฝั่งในพื้นที่เสี่ยงสึนามิ ให้เคลื่อนไปยังที่สูงหรือเข้าฝั่งทันทีหลังแรงสั่นหยุด ตามแนวทางของ Ready.gov พร้อมปฏิบัติตามเส้นทางและคำสั่งอพยพของหน่วยงานในพื้นที่ ไม่ควรรออ่านบทความหรือกลับไปเก็บของก่อนออกจากพื้นที่เสี่ยง

เตรียมตัวก่อนเกิดแผ่นดินไหว

สำรวจพื้นที่อยู่อาศัยและที่ทำงานว่ามีของหนักบนชั้นสูงหรือเฟอร์นิเจอร์ที่อาจล้มได้หรือไม่ ยึดสิ่งของที่เสี่ยงและเลือกจุดกำบังที่แข็งแรงไว้ล่วงหน้า เช่น ใต้โต๊ะที่มั่นคง

พูดคุยกับคนในบ้านว่าจะติดต่อกันอย่างไรหากโทรศัพท์ติดขัด และรู้ทางออกของอาคารเพื่อใช้เมื่อแรงสั่นหยุดแล้ว ฝึกวิธีหมอบ ป้องกัน และยึดที่กำบัง เพื่อไม่ต้องคิดขั้นตอนทั้งหมดระหว่างตกใจ

เตรียมของจำเป็นตามความต้องการของสมาชิกในบ้าน เช่น น้ำ ยาประจำตัว และไฟฉาย โดยปรับตามคำแนะนำหน่วยงานท้องถิ่น Ready.gov ให้แนวทางวางแผนและลดอันตรายในบ้านก่อนเกิดเหตุ

การรู้จุดกำบังและฝึกขั้นตอนล่วงหน้าช่วยให้ตอบสนองต่อแรงสั่นได้เร็วขึ้น แต่ต้องทำตามประกาศของหน่วยงานในพื้นที่เมื่อเกิดเหตุจริง

ทำอย่างไรระหว่างและหลังแรงสั่น

หากอยู่ในอาคารขณะเริ่มสั่น Ready.gov แนะนำให้อยู่ด้านใน หมอบลง ป้องกันศีรษะและคอ เข้าใต้โต๊ะที่แข็งแรงถ้าทำได้ และยึดไว้จนแรงสั่นหยุด อย่าวิ่งออกนอกอาคารระหว่างสั่นหรือยืนในวงกบประตูเพื่อหวังความปลอดภัย

หากอยู่นอกอาคาร ให้ขยับไปยังพื้นที่โล่งห่างจากอาคาร ต้นไม้ และสายไฟเมื่อปลอดภัย หากกำลังขับรถ ให้จอดในจุดที่ปลอดภัยและดึงเบรกจอด คำแนะนำเฉพาะสถานที่อาจต่างกัน จึงต้องสังเกตอันตรายรอบตัวด้วย

หลังแรงสั่นหยุด ให้ระวังอาฟเตอร์ช็อก ตรวจอาคารและสิ่งแวดล้อมก่อนเคลื่อนย้าย หากอาคารเสียหายให้ถอยออกและอย่ากลับเข้าไปจนกว่าจะปลอดภัย ติดตามประกาศจากหน่วยงานในพื้นที่เกี่ยวกับการอพยพและการกลับเข้าใช้อาคาร

สรุป

แผ่นดินไหวคือแรงสั่นจากพลังงานที่ปล่อยออกมาในโลก มักเกี่ยวกับการเลื่อนตัวของหินตามรอยเลื่อน แหล่งกำเนิดกับจุดบนผิวโลกเหนือแหล่งนั้นเป็นคนละตำแหน่ง

ขนาดเหตุการณ์เป็นข้อมูลสำคัญ แต่ความเสียหายขึ้นกับชั้นดิน อาคาร และสภาพพื้นที่ด้วย การเตรียมบ้านและฝึกหลบภัยจึงมีประโยชน์แม้ไม่รู้ว่าเหตุจะเกิดเมื่อใด

ระหว่างแรงสั่นให้ป้องกันตัวในที่ปลอดภัยตามบริบท หลังเหตุให้ระวังอาฟเตอร์ช็อก ตรวจความเสียหาย และติดตามคำแนะนำของหน่วยงานในพื้นที่ ไม่ตัดสินความปลอดภัยจากความรู้สึกว่าแรงสั่นหยุดแล้วเพียงอย่างเดียว