ประวัติวอลเลย์บอลและกติกาพื้นฐาน ฉบับเข้าใจง่าย

Key Points

• William G. Morgan คิดกีฬานี้ขึ้นในสหรัฐฯ เมื่อปี 1895 โดยใช้ชื่อแรกว่า Mintonette
• กติกา FIVB ฉบับ 2025–2028 ใช้สนาม 18 × 9 เมตรและผู้เล่นในสนามทีมละ 6 คน
• เซตปกติเล่นถึง 25 แต้ม เซตตัดสินถึง 15 แต้ม และต้องนำอย่างน้อย 2 แต้ม
• ทีมที่รับเสิร์ฟแล้วชนะการเล่นได้สิทธิ์เสิร์ฟและหมุนตำแหน่งตามเข็มนาฬิกา

วอลเลย์บอลเป็นกีฬาที่สองทีมส่งลูกข้ามตาข่ายและพยายามให้ลูกตกในแดนคู่แข่ง การดูเกมให้สนุกขึ้นเริ่มจากรู้ว่ากีฬานี้เกิดอย่างไร ใครอยู่ในสนาม และเมื่อใดทีมหนึ่งได้แต้ม สิทธิ์เสิร์ฟ หรือชนะเซต

กติกามีรายละเอียดมากกว่าการตีลูกไม่ให้ตกพื้น บทความนี้สรุปเฉพาะกติกาวอลเลย์บอลในร่มระดับพื้นฐานจาก Official Volleyball Rules 2025–2028 ของ FIVB ส่วนการแข่งขันโรงเรียนหรือรายการเฉพาะอาจมีกติกาย่อยที่ผู้จัดกำหนด

เรื่องประวัติอ้างอิง FIVB สำหรับต้นกำเนิด และใช้รายงานของ FIVB เกี่ยวกับ สมาคมกีฬาวอลเลย์บอลแห่งประเทศไทย กับ ผลงานทีมชาติไทย เพื่อเล่าพัฒนาการในไทยโดยไม่ยืนยันปีเริ่มต้นที่ยังไม่มีหลักฐานต้นทางเพียงพอ

วอลเลย์บอลเริ่มต้นขึ้นที่ไหนและพัฒนาอย่างไร

ประวัติจาก FIVB ระบุว่า William G. Morgan คิดเกมนี้ขึ้นในปี 1895 ที่ YMCA เมืองโฮลโยก รัฐแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา ชื่อแรกของเกมคือ Mintonette ก่อนจะกลายมาเป็น volleyball

ช่วงแรกเกมถูกออกแบบให้เล่นในโรงยิม แต่เมื่อผู้เล่นและผู้จัดการแข่งขันในหลายประเทศนำไปใช้ กติกา อุปกรณ์ และรูปแบบการแข่งขันก็พัฒนาขึ้นเป็นลำดับ จึงไม่ควรนำรายละเอียดของเกมยุคแรกมาปะปนกับกติกาที่ใช้แข่งขันในปัจจุบัน

ปัจจุบัน FIVB เผยแพร่กติกาวอลเลย์บอลในร่มเป็นฉบับตามช่วงปี การอ้างขนาดสนาม วิธีนับคะแนน หรือหน้าที่ผู้เล่นควรตรวจฉบับที่ใช้ในช่วงการแข่งขันนั้น บทความนี้ใช้ฉบับ 2025–2028 ตามหน้ากติกาทางการ

วอลเลย์บอลในประเทศไทยมีพัฒนาการอย่างไร

วอลเลย์บอลเป็นกีฬาที่เล่นทั้งเพื่อออกกำลังกายและแข่งขันในไทย ตั้งแต่ระดับสถานศึกษาและชุมชนจนถึงทีมชาติ การเล่า “ปีแรกที่เข้าประเทศไทย” จากแหล่งรองหลายแห่งมีรายละเอียดไม่ตรงกัน บทความนี้จึงไม่ระบุปีดังกล่าวโดยไม่มีเอกสารต้นทาง

ในระดับองค์กร FIVB รายงานกิจกรรมของสมาคมกีฬาวอลเลย์บอลแห่งประเทศไทย ซึ่งดูแลการพัฒนากีฬานี้ในประเทศ การฝึกผู้เล่น ผู้ฝึกสอน และการจัดการแข่งขันล้วนมีส่วนสร้างเส้นทางจากการเล่นทั่วไปสู่ระดับสูง

ด้านการแข่งขันนานาชาติ FIVB รายงานผลงานทีมวอลเลย์บอลหญิงไทยในเอเชียนเกมส์ เป็นตัวอย่างที่ตรวจสอบได้ของการมีส่วนร่วมในเวทีใหญ่ ผลงานครั้งหนึ่งช่วยเห็นพัฒนาการ แต่ไม่ควรใช้แทนประวัติทั้งหมดหรือสรุประดับฝีมือของทุกยุค

สนาม ตาข่าย และผู้เล่นตามกติกาเป็นอย่างไร

ตาม กติกา FIVB 2025–2028 สนามแข่งขันในร่มเป็นสี่เหลี่ยม 18 × 9 เมตร แบ่งครึ่งด้วยเส้นกลางสนามเป็นพื้นที่ฝั่งละ 9 × 9 เมตร และมีเขตปลอดสิ่งกีดขวางรอบสนามตามมาตรฐานการจัดแข่งขัน

ตาข่ายอยู่เหนือเส้นกลางสนาม ความสูงขอบบนตามกติกาทางการคือ 2.43 เมตรสำหรับชาย และ 2.24 เมตรสำหรับหญิง การจัดแข่งประเภทเยาวชนหรือรายการเฉพาะอาจใช้เงื่อนไขที่ผู้จัดกำหนด จึงควรตรวจระเบียบรายการประกอบ

ในสนามมีผู้เล่นทีมละ 6 คน และแต่ละตำแหน่งมีลำดับการหมุน ผู้เล่นตัวรับอิสระหรือลิเบโรมีบทบาทและข้อจำกัดเฉพาะตามกติกา ไม่ควรสรุปว่าทุกคนทำหน้าที่หน้าเน็ตหรือเสิร์ฟได้เหมือนกันทั้งหมด

วอลเลย์บอลนับคะแนนและตัดสินผู้ชนะอย่างไร

การแข่งขันใช้ระบบได้แต้มทุกแรลลี ทีมที่ชนะการเล่นหนึ่งครั้งได้หนึ่งแต้ม ไม่ว่าทีมนั้นจะเป็นฝ่ายเสิร์ฟหรือรับเสิร์ฟ หากทีมรับชนะก็ได้ทั้งแต้มและสิทธิ์เสิร์ฟในครั้งถัดไป

กติกา FIVB ระบุว่าเซตที่ไม่ใช่เซตตัดสินจบเมื่อทีมหนึ่งถึง 25 แต้มและนำอย่างน้อย 2 แต้ม หากเสมอ 24–24 ต้องเล่นต่อจนมีช่องว่าง 2 แต้ม จึงไม่มีคะแนนสูงสุดตายตัวสำหรับเซตนั้น

ทีมชนะการแข่งขันเมื่อชนะ 3 เซต หากเสมอกัน 2–2 จะเล่นเซตที่ 5 ถึง 15 แต้ม โดยยังต้องนำอย่างน้อย 2 แต้ม ผู้ชมจึงควรดูทั้งจำนวนเซตและคะแนนในเซต ไม่ดูตัวเลขรวมเพียงตัวเดียว

การสัมผัสบอล การเสิร์ฟ และการหมุนตำแหน่งทำอย่างไร

แรลลีเริ่มด้วยการเสิร์ฟจากทีมที่มีสิทธิ์เสิร์ฟ ฝ่ายตรงข้ามพยายามรับ ตั้ง และส่งลูกกลับให้ข้ามตาข่าย กติกาอนุญาตให้ทีมสัมผัสบอลได้สูงสุด 3 ครั้งเพื่อส่งกลับ โดยการสัมผัสตอนบล็อกไม่นับรวมใน 3 ครั้งนั้น

ผู้เล่นต้องส่งลูกตามกติกาการสัมผัสบอลและเขตสนาม การตีลูกออกนอกสนาม ส่งลูกไม่ข้ามตาข่าย หรือใช้จำนวนครั้งเกินที่กำหนดอาจทำให้เสียแรลลี รายละเอียดฟาวล์บางกรณีต้องดูคำตัดสินและกติกาฉบับเต็ม

เมื่อทีมรับเสิร์ฟชนะ แทนที่ผู้เล่นคนเดิมจะเสิร์ฟทันที ทีมได้สิทธิ์เสิร์ฟและผู้เล่นหมุนตำแหน่งหนึ่งขั้นตามเข็มนาฬิกาก่อนเสิร์ฟ การหมุนช่วยให้ผู้เล่นเปลี่ยนหน้าที่ในสนามตามลำดับ แต่มีรายละเอียดตำแหน่งและการเปลี่ยนตัวเพิ่มเติมสำหรับการแข่งขันจริง

ดูวอลเลย์บอลให้เข้าใจ เริ่มจากแต้มต่อแรลลี จำนวนเซต และสิทธิ์เสิร์ฟหลังทีมรับชนะ

สรุป

วอลเลย์บอลเริ่มจากเกมที่ William G. Morgan คิดขึ้นในสหรัฐฯ ก่อนพัฒนาเป็นกีฬาที่เล่นและแข่งขันทั่วโลก ในไทยมีทั้งการเล่นระดับชุมชน สถานศึกษา และทีมชาติ แต่ปีเริ่มต้นในประเทศควรอ้างหลักฐานต้นทางก่อนเผยแพร่

สำหรับวอลเลย์บอลในร่ม กติกา FIVB ฉบับ 2025–2028 กำหนดสนาม 18 × 9 เมตร ผู้เล่นทีมละ 6 คน และการชนะการแข่งขัน 3 เซต เซตปกติถึง 25 แต้ม เซตตัดสินถึง 15 แต้ม ทั้งสองแบบต้องนำอย่างน้อย 2 แต้ม

เมื่อดูการแข่งขัน ให้สังเกตว่าใครเสิร์ฟ ทีมใดได้แต้ม และทีมรับที่ชนะหมุนตำแหน่งอย่างไร หากต้องใช้กติกาในการตัดสินจริง ควรอ่านเอกสาร FIVB ฉบับเต็มและระเบียบของรายการนั้นร่วมกัน