เรื่องน่าสนใจ

คำทับศัพท์คืออะไร? หลักการเขียนและต่างจากศัพท์บัญญัติอย่างไร

Key Points

  • หลักทั่วไปของราชบัณฑิตยสภาให้ถอดอักษรพอแสดงที่มาของรูปศัพท์ และเขียนให้อ่านได้สะดวกในภาษาไทย โดยแยกหลักเกณฑ์ตามภาษา
  • คำทับศัพท์ที่ใช้มานานและปรากฏในพจนานุกรม รวมถึงชื่อเฉพาะบางคำ อาจคงรูปเดิม ไม่ต้องนำสูตรเทียบอักษรใหม่ไปเปลี่ยนทุกคำ
  • คำทับศัพท์กับศัพท์บัญญัติไม่ได้แยกขาดจากกันเสมอไป บางรูปอยู่ในทั้งสองกลุ่ม และการเลือกศัพท์ต้องดูสาขากับความหมายด้วย
  • เมื่อตรวจคำ ควรเริ่มจากคำต้นฉบับ ค้นฐานข้อมูลทางการ และพิจารณาบริบท ไม่ใช้ความถี่ในผลค้นหาหรือคำแปลอัตโนมัติเป็นข้อยุติ

คำทับศัพท์ เป็นเรื่องของการเขียนคำจากภาษาอื่นด้วยอักษรไทย โดยพิจารณารูปศัพท์เดิมร่วมกับความสะดวกในการอ่านภาษาไทย เราพบคำลักษณะนี้ในงานเทคโนโลยี การเรียน และการสื่อสารประจำวัน แต่การเขียนตามเสียงที่คุ้นหูอย่างเดียวอาจไม่ตรงกับรูปที่กำหนดไว้

ความสับสนไม่ได้มีแค่การสะกด บางครั้งคำทับศัพท์ถูกอธิบายว่าใช้ได้เฉพาะเมื่อไม่มีคำไทย หรือถูกแยกออกจากศัพท์บัญญัติอย่างเด็ดขาด ทั้งที่ข้อมูลของราชบัณฑิตยสภาแสดงให้เห็นว่าคำหนึ่งอาจมีทั้งรูปทับศัพท์และรูปที่ใช้เป็นศัพท์บัญญัติในสาขาวิชาหนึ่งได้

บทความนี้จึงเน้นหลักการที่ตรวจสอบได้ ตัวอย่างจากประกาศทางการ และวิธีเลือกแหล่งค้นให้ตรงคำถาม เพื่อช่วยให้ปรับงานเขียนได้อย่างสม่ำเสมอ โดยไม่ใช้กฎย่อเพียงข้อเดียวตัดสินคำจากทุกภาษา

คำทับศัพท์คืออะไร และควรเข้าใจขอบเขตอย่างไร

คำทับศัพท์คืออะไร และควรเข้าใจขอบเขตอย่างไร

หลักเกณฑ์การทับศัพท์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา วางหลักไว้ว่าให้ถอดอักษรในภาษาเดิมพอควรแก่การแสดงที่มาของรูปศัพท์ และเขียนในรูปที่อ่านได้สะดวกในภาษาไทย จึงต้องพิจารณาทั้งภาษาเดิมและระบบการเขียนภาษาไทยร่วมกัน

คำอธิบายนี้ต่างจากการบอกว่าให้เลียนเสียงต้นฉบับให้ใกล้ที่สุดเพียงอย่างเดียว เพราะการทับศัพท์มีหลักเกณฑ์ของแต่ละภาษาและมีรูปที่ใช้สืบต่อกันมาอยู่ด้วย เมื่อพบคำที่ไม่แน่ใจ จึงควรตรวจภาษาและรูปต้นฉบับก่อนเลือกหลักเกณฑ์

การรู้รูปทับศัพท์ยังไม่เท่ากับรู้ความหมายในทุกประโยค คำเดียวกันอาจถูกใช้ในคนละสาขาหรือมีหลายความหมาย การเขียนให้อ่านได้จึงควรทำควบคู่กับการอธิบายเนื้อหา โดยเฉพาะเมื่อผู้อ่านยังไม่คุ้นกับศัพท์นั้น

บทความนี้มุ่งที่การทับศัพท์เป็นหลัก ไม่ได้รวบรวมคำที่ภาษาไทยรับมาจากภาษาอื่นทุกประเภท และไม่จัดคำแปลหรือคำอธิบายภาษาไทยทุกคำให้เป็นคำทับศัพท์เพียงเพราะใช้กล่าวถึงสิ่งจากต่างประเทศ

หลักเกณฑ์การเขียนที่ไม่ควรย่อเป็นสูตรตายตัว

หลักเกณฑ์การเขียนที่ไม่ควรย่อเป็นสูตรตายตัว

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาแยกหลักเกณฑ์การทับศัพท์ตามภาษาต่าง ๆ เช่น อังกฤษ ฝรั่งเศส ญี่ปุ่น และจีน ผู้เขียนจึงไม่ควรนำสูตรเทียบตัวอักษรภาษาอังกฤษไปใช้กับคำจากทุกภาษา หรือสรุปว่าตัวอักษรหนึ่งต้องแทนด้วยพยัญชนะไทยตัวเดียวในทุกตำแหน่ง

หลักทั่วไปยังระบุว่า คำทับศัพท์ที่ใช้กันมานานจนถือเป็นภาษาไทยและปรากฏในพจนานุกรมแล้ว ให้ใช้ต่อไปตามเดิม ตัวอย่างที่เอกสารยกไว้ ได้แก่ ช็อกโกเลต ช็อกโกแลต เชิ้ต ก๊าซ และแก๊ส การพบรูปที่ต่างจากการคาดเดาของเราไม่ได้แปลว่าต้องเปลี่ยนรูปนั้นทันที

สำหรับชื่อเฉพาะที่ใช้มานาน หลักเกณฑ์ระบุว่าอาจใช้ต่อไปตามเดิม พร้อมยก Victoria เป็น “วิกตอเรีย” Louis เป็น “หลุยส์” และ Cologne เป็น “โคโลญ” ตัวอย่างเหล่านี้ช่วยเตือนว่าชื่อที่มีรูปใช้เดิมควรตรวจข้อมูลก่อนถอดขึ้นใหม่

ศัพท์วิชาการที่ใช้เฉพาะกลุ่มอาจมีหลักเกณฑ์เพิ่มเติมตามความจำเป็นด้วย ดังนั้น การตรวจงานทางวิชาการควรดูเอกสารของสาขาที่เกี่ยวข้อง ไม่สรุปเรื่องพยัญชนะ สระ หรือวรรณยุกต์จากคำตัวอย่างเพียงคำเดียวแล้วใช้ครอบคลุมทั้งหมด

คำทับศัพท์กับศัพท์บัญญัติต่างกันอย่างไร

คำทับศัพท์กับศัพท์บัญญัติต่างกันอย่างไร

เพื่อใช้งานจริง อาจแยกคำถามเป็นสองส่วน ได้แก่ “คำภาษาเดิมเขียนเป็นอักษรไทยอย่างไร” กับ “สาขานี้กำหนดใช้คำใดสำหรับแนวคิดนี้” ส่วนแรกเกี่ยวกับการทับศัพท์ ส่วนหลังต้องตรวจข้อมูลศัพท์บัญญัติและความหมายในสาขานั้น การตั้งคำถามให้ตรงช่วยลดการเลือกคำผิดบริบท

ประกาศเรื่องศัพท์บัญญัติของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา ลงวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2563 แสดงให้เห็นว่าบางคำมีทั้งรูปทับศัพท์และศัพท์บัญญัติ เช่น internet ใช้ “อินเทอร์เน็ต” และ mouse ใช้ “เมาส์” ในสาขาคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ จึงไม่ควรแบ่งว่าศัพท์บัญญัติห้ามเป็นรูปทับศัพท์เสมอไป

ประกาศเดียวกันยังแสดงว่าคำภาษาอังกฤษหนึ่งคำอาจมีศัพท์ต่างกันตามสาขา เช่น big data มี “ข้อมูลขนาดใหญ่” ในสาขาคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ และ “ข้อมูลมหัต” ในสาขาสถิติศาสตร์ การเลือกใช้จึงต้องอ่านช่องสาขาด้วย ไม่คัดเฉพาะคำไทยออกมาจากตาราง

สำหรับผู้อ่านทั่วไป หากคำที่เลือกยังไม่ชัดเจน อาจใส่คำต้นฉบับในวงเล็บครั้งแรกและอธิบายความหมายที่ใช้ในบทความ จากนั้นใช้รูปเดิมให้สม่ำเสมอ วิธีนี้ช่วยเชื่อมคำกับเนื้อหาโดยไม่ทำให้รูปสะกดกลายเป็นคำรับรองว่าทุกคนจะเข้าใจทันที

ตัวอย่างคำทับศัพท์ที่ตรวจได้จากประกาศทางการ

ตัวอย่างคำทับศัพท์ที่ตรวจได้จากประกาศทางการ

ตารางต่อไปนี้คัดรูปจากช่อง “ทับศัพท์” ในประกาศที่อ้างถึง ไม่ได้รวบรวมจากจำนวนผลค้นหาหรือการใช้ในสื่อสังคม ตัวอย่างเน้นคำที่พบในงานดิจิทัล เพื่อให้ตรวจรูปพยัญชนะ สระ และเครื่องหมายได้ทีละคำ

คำต้นฉบับรูปทับศัพท์
internetอินเทอร์เน็ต
digitalดิจิทัล
updateอัปเดต
upgradeอัปเกรด
applicationแอปพลิเคชัน
graphicกราฟิก
mouseเมาส์
clickคลิก
commentคอมเมนต์
e-mail; emailอีเมล
web siteเว็บไซต์
specสเปก

การตรวจควรดูคำครบทั้งรูป เช่น “อัปเดต” กับ “อัปเกรด” มีส่วนต้นเหมือนกันแต่ส่วนท้ายต่างกัน ส่วน “ดิจิทัล” และ “แอปพลิเคชัน” ก็ควรเทียบกับต้นทางทั้งคำ ไม่เปลี่ยนตามความคุ้นเคยของเสียงอ่านเพียงอย่างเดียว

ตารางนี้แสดงรูปทับศัพท์ ไม่ได้แสดงความหมายทั้งหมดหรือศัพท์บัญญัติทุกสาขาของคำเหล่านั้น หากต้องการใช้ application ในงานประกันภัยหรือนิติศาสตร์ ต้องตรวจความหมายของสาขาเพิ่มเติม ไม่ถือว่ารูป “แอปพลิเคชัน” ตอบโจทย์ทุกประโยคโดยอัตโนมัติ

วิธีตรวจคำทับศัพท์และเลือกใช้ในงานเขียน

วิธีตรวจคำทับศัพท์และเลือกใช้ในงานเขียน

เริ่มจากเตรียมคำต้นฉบับและระบุภาษา แล้วค้นในระบบฐานข้อมูลคำทับศัพท์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา หน้าค้นมีตัวเลือกภาษาให้ใช้ประกอบการค้น ควรตรวจว่ารายการที่พบตรงกับคำที่ต้องการจริง ไม่เลือกเพียงเพราะรูปคล้ายกัน

หากเป็นศัพท์เฉพาะ ให้ตรวจศัพท์บัญญัติและสาขาวิชาประกอบด้วย ส่วนคำที่ใช้ในภาษาไทยมานานควรตรวจพจนานุกรมตามหลักเกณฑ์ทั่วไป การค้นไม่พบคำหนึ่งครั้งยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าคำนั้นไม่มีรูปใช้หรือสะกดตามใจได้

โปรแกรมตรวจคำและเครื่องมือแปลช่วยชี้จุดให้กลับไปตรวจได้ แต่ไม่ควรเป็นหลักฐานสุดท้ายเมื่ออ้างว่าเป็นรูปมาตรฐาน เช่นเดียวกับการพบรูปหนึ่งบ่อยในสื่อหรือผลค้นหา การยืนยันควรกลับไปดูรายการคำ หลักเกณฑ์ และบริบทจากแหล่งที่เกี่ยวข้อง

ก่อนส่งงาน ควรค้นคำเดียวกันให้ครบทั้งเอกสารและปรับให้ใช้สม่ำเสมอ หากผู้อ่านไม่คุ้นกับศัพท์ ให้เพิ่มคำอธิบายสั้น ๆ ในจุดที่จำเป็น เป้าหมายคือให้รูปเขียนถูกต้องและเนื้อหาเข้าใจได้พร้อมกัน ไม่ใช่เพิ่มจำนวนคำต่างประเทศในงานให้มากที่สุด

สรุป

คำทับศัพท์ต้องพิจารณารูปศัพท์เดิม ความสะดวกในการอ่านภาษาไทย และหลักเกณฑ์ของภาษาต้นทางร่วมกัน คำที่มีรูปใช้มานานหรือศัพท์เฉพาะสาขาอาจมีรายละเอียดที่ต่างจากสูตรย่อ จึงควรตรวจเป็นรายคำเมื่อไม่แน่ใจ

คำทับศัพท์กับศัพท์บัญญัติเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องกันและอาจใช้รูปเดียวกันได้ การเลือกคำให้เหมาะสมจึงต้องดูทั้งรูปเขียน ความหมาย และสาขา ไม่แบ่งสองกลุ่มนี้อย่างตายตัวจนทำให้ข้อมูลคลาดเคลื่อน

เมื่อต้องปรับงานเขียน ให้เริ่มจากคำต้นฉบับ ใช้แหล่งทางการตรวจรูปและบริบท แล้วทบทวนความสม่ำเสมอทั้งเอกสาร การมีวิธีตรวจที่ทำซ้ำได้จะช่วยให้จัดการคำใหม่ได้ดีขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งการจำตัวอย่างจำนวนมากเพียงอย่างเดียว

ไม่อยากพลาดบทความใหม่จาก NaniTalk
เพิ่มเว็บไซต์นี้เป็นแหล่งข้อมูลที่ชื่นชอบบน Google เพื่อให้มีโอกาสเห็นเนื้อหาจากเรามากขึ้น

กดเพื่ออ่านต่อ

กองบรรณาธิการ NaniTalk

เรื่องใกล้ตัวหลายเรื่องมีอะไรให้ค้นต่อมากกว่าที่คิด NaniTalk นำคำถาม ความสงสัย และเรื่องราวที่พบในชีวิตประจำวันมาเล่าให้เข้าใจง่าย ตั้งแต่วัฒนธรรมและความบันเทิง ไปจนถึงไลฟ์สไตล์และสาระน่ารู้ เราให้ความสำคัญกับการเล่าเรื่องที่มีบริบท ไม่ทิ้งผู้อ่านไว้กับคำตอบสั้น ๆ แต่อยากให้ทุกบทความช่วยต่อยอดความเข้าใจ จุดประกายมุมมองใหม่ หรือเป็นข้อมูลที่หยิบกลับมาใช้ได้ในวันที่ต้องการ

บทความที่เกี่ยวข้อง

Back to top button