มีหนังอยู่ประเภทหนึ่งที่ดูจบแล้วยังวางไม่ลง ความคิดวนเวียนอยู่หลังปิดจอ และทำให้อยากนั่งคุยกับใครสักคนถึงสิ่งที่เพิ่งได้ยิน หนังเกี่ยวกับปรัชญา ไม่ได้สอนปรัชญาตรง ๆ แต่ใช้ตัวละคร เรื่องราว และภาพเพื่อตั้งคำถามที่มนุษย์คิดกันมานับพันปี ไม่ว่าจะเป็นเรื่องตัวตน ความจริง เจตจำนงเสรี หรือความหมายของการมีอยู่
ในช่วงที่ผ่านมา หนังกลุ่มนี้ได้รับความนิยมอย่างผิดปกติ ส่วนหนึ่งมาจากแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งที่ทำให้เข้าถึงหนังเหล่านี้ได้ง่ายขึ้น อีกส่วนมาจากกระแสสังคมที่คนเริ่มตั้งคำถามกับสิ่งรอบตัวมากขึ้น หนังปรัชญาที่ดีจึงกลายเป็น “อาหารสมอง” ที่คนรุ่นใหม่ต่างพูดถึงและแนะนำกันต่อ
รายชื่อต่อไปนี้รวบรวม 20 หนังปรัชญาที่คัดสรรมาอย่างตั้งใจ ทั้งคลาสสิกที่ไม่เคยล้าสมัย และหนังใหม่ที่กำลังถูกพูดถึงอยู่ในเวลานี้ แต่ละเรื่องมีธีมที่แตกต่างกัน แต่ทุกเรื่องมีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกัน คือทำให้ผู้ดูมองโลกไม่เหมือนเดิมหลังจากจอดับ
The Matrix (1999)
The Matrix เป็นหนังที่เปลี่ยนวิธีที่คนทั่วโลกมองความจริงได้อย่างสิ้นเชิง กำกับโดย Lana และ Lilly Wachowski หนังเรื่องนี้นำทฤษฎีจำลอง (Simulation Theory) และถ้ำของเพลโต (Plato’s Allegory of the Cave) มาบอกเล่าผ่านแอคชั่นไซไฟที่ถ่ายทำด้วยงบ 63 ล้านดอลลาร์ และทำรายได้ทั่วโลกกว่า 463 ล้านดอลลาร์ Keanu Reeves รับบท Neo ชายที่ต้องเลือกระหว่างความสุขในความไม่รู้ หรือความทุกข์ในความจริง
ประเด็นที่ทำให้หนังยืนยาวมากกว่าแค่ความบันเทิงคือคำถามที่ยังไม่มีคำตอบ ว่าสิ่งที่รับรู้ผ่านประสาทสัมผัสนั้นเชื่อถือได้แค่ไหน แนวคิดนี้ตรงกับข้อสงสัยของเดส์การ์ตส์ (Cartesian Doubt) ที่ถามว่าสิ่งที่เห็นคือความจริงหรือภาพลวง The Matrix จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนาปรัชญาในยุคดิจิทัลที่ยังดำเนินอยู่จนถึงวันนี้
เดอะ เมทริกซ์: เพาะพันธุ์มนุษย์เหนือโลก 2199
The Matrix (1999)
เรื่องราวชายหนุ่มธรรมดาที่ใช้ชีวิตง่ายๆ สบายๆไปวันๆจนกระทั่งเขาได้พบบุรุษลึกลับ ที่บอกว่าเขาคือคนเดียวที่จะปกป้องโลกจาก สงครามจักรกล ผลผลิตจากมันสมองมนุษย์ที่ ย้อนกลับมาทำลายผู้เป็นนายชายลึกลับฝึกให้ นีโอเป็นนักรบไซเบอร์ป้อนข้อมูลเข้าสู่สมอง ให้เขาทั้งความรู้วิทยาการและศิลปะการต่อสู้ เพื่อจะได้ต่อกรกับThe Matrix ศูนย์รวมพลังงาน แห่งโลกใหม่โลกทั้งโลกจึงฝากไว้กับนีโอแต่เพียงผู้เดียว
นักแสดง
Laurence Fishburne
Morpheus
Carrie-Anne Moss
Trinity
ฮิวโก วีฟวิง
Agent Smith
Inception (2010)
Inception เป็นผลงานของ Christopher Nolan ที่พาผู้ดูดำดิ่งสู่ชั้นลึกของจิตใต้สำนึกผ่านการขโมยความลับในความฝัน Leonardo DiCaprio รับบท Dom Cobb นักล่าความฝันที่ต้องฝัง “ความคิด” ไว้ในจิตใจของเป้าหมาย หนังทำรายได้ทั่วโลกกว่า 836 ล้านดอลลาร์ และชนะรางวัล Academy Award 4 สาขา รวมถึงสาขากำกับภาพและตัดต่อ
สิ่งที่ทำให้ Inception แตกต่างจากหนังแอคชั่นทั่วไปคือฉากล้อหมุนที่ค้างอยู่โดยไม่บอกว่าล้มหรือไม่ล้ม นั่นคือการตั้งคำถามตรง ๆ ต่อผู้ดูว่าตอนนี้กำลังอยู่ในความจริงหรือความฝัน แนวคิดนี้สัมพันธ์กับคำถามเรื่องการรับรู้ความจริง (Epistemology) ซึ่งเป็นประเด็นที่นักปรัชญาถกเถียงกันมาหลายศตวรรษ
Inception (2010)
ผู้สร้างภาพยนตร์ชื่อดัง คริสโตเฟอร์ โนแลน กำกับฯ ทีมดาราระดับโลกใน “Inception” ภาพยนตร์แอ็คชั่นไซไฟต้นแบบที่จะพาเดินทางรอบโลกและดำดิ่งสู่โลกแห่งความฝันที่คุ้นเคยและไร้ขีดจำกัด ดอม คอบบ์ (ลีโอนาร์โด ดิคาปริโอ) หัวขโมยมืออาชีพ สุดยอดฝีมืออันตรายด้านการดึงข้อมูล : ฉกชิงความลับล้ำค่าจากจิตใต้สำนึกเบื้องลึกระหว่างสภาวะความฝัน ซึ่งเป็นเวลาที่จิตใจจะเปราะบางที่สุด ความสามารถที่หายากของคอบบ์ทำให้เขาเป็นผู้เล่นที่ละโมบในโลกสมัยใหม่ที่ไม่น่าไว้วางใจของการจารกรรมข้อมูล แต่มันยังได้ทำให้เขาเป็นผู้หลบหนีที่ต้องสูญเสียทุกอย่างที่เขารักไป ตอนนี้คอบบ์ได้รับการหยิบยื่นโอกาสที่จะแก้แค้น อีกหนึ่งงานสุดท้ายที่จะคืนชีวิตให้กับเขา เพียงแต่เขาจะต้องทำสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ให้สำเร็จ—การปลูกฝัง แทนที่จะขโมย คอบบ์กับทีมผู้เชี่ยวชาญของเขาจะต้องทำสิ่งตรงกันข้าม งานของพวกเขาไม่ใช่การเข้าไปขโมยความคิด แต่จะต้องปลูกเข้าไป ถ้าทำสำเร็จ..
นักแสดง
โจเซฟ กอร์ดอน-เลวิตต์
Arthur
渡辺謙
Saito
เอลเลน เพจ
AriadneEternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
Eternal Sunshine of the Spotless Mind กำกับโดย Michel Gondry จากบทของ Charlie Kaufman ที่คว้าAcademy Award สาขา Best Original Screenplay ในปี 2005 หนังตั้งคำถามว่าถ้าสามารถลบความทรงจำที่เจ็บปวดออกได้ จะเลือกทำหรือไม่ Jim Carrey และ Kate Winslet เล่นคู่รักที่เลือกลืมกัน แต่กลับพบว่าความรู้สึกลึก ๆ ยังคงอยู่
ปรัชญาที่ซ่อนในหนังเรื่องนี้เชื่อมโยงกับคำถามเรื่องตัวตนและความทรงจำ (Personal Identity) ที่ John Locke เคยโต้แย้งว่าตัวตนของเราถูกสร้างจากความทรงจำ หากความทรงจำหายไป ตัวตนนั้นยังคงเดิมหรือไม่ Eternal Sunshine ไม่ได้ให้คำตอบ แต่ทำให้รู้สึกถึงน้ำหนักของคำถามนั้นอย่างลึกซึ้ง
Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
โจเอล ชายหนุ่มที่พบว่า คลีเมนไทน์ หญิงสาวที่รักกันมานานและเลิกรากันไปแล้วนั้นได้ไปลบความทรงจำเกี่ยวกับตัวเขาออกไป โจเอล รู้สึกช็อคที่รู้เรื่องนี้ เขาจึงคิดที่จะไปทำบ้าง แต่หนทางมันไม่ง่ายอย่างที่คิด เมื่อเขาเกิดปัญหาระหว่างครึ่งทางของการลบความทรงจำนั้น โดยโจเอล พบความทรงจำดีๆที่เขามีต่อคลีเมนไทน์ในช่วงที่รักกันแรกๆ และเขาไม่ต้องการที่จะลบมันทิ้ง
นักแสดง
จิม แคร์รี่ย์
Joel Barish
เคต วินสเล็ต
Clementine Kruczynski
Kirsten Dunst
Mary
มาร์ก รัฟฟาโล
Stan
Elijah Wood
PatrickThe Truman Show (1998)
The Truman Show กำกับโดย Peter Weir นำแสดงโดย Jim Carrey รับบทเป็น Truman Burbank ชายที่เติบโตและใช้ชีวิตอยู่ในรายการโทรทัศน์ 24 ชั่วโมงโดยไม่รู้ตัว หนังออกฉายในปี 1998 ก่อนที่ Reality TV จะเฟื่องฟู แต่สิ่งที่ตั้งคำถามนั้นลึกกว่าแค่วงการบันเทิง นั่นคือว่าความเป็นจริงที่อาศัยอยู่นั้นถูกสร้างขึ้นจากใคร หนังทำรายได้ 264 ล้านดอลลาร์ทั่วโลก
ประเด็นเรื่องเจตจำนงเสรี (Free Will) และการควบคุมของสังคมคือแก่นสำคัญที่ The Truman Show พูดถึงล่วงหน้าหลายสิบปีก่อนที่โลกจะถูกครอบงำด้วยโซเชียลมีเดีย ฉากที่ Truman ค้นพบขอบของโลกที่เคยเชื่อว่าไม่มีที่สิ้นสุดนั้น เป็นหนึ่งในช่วงที่เจ็บปวดและทรงพลังที่สุดในประวัติศาสตร์หนัง
The Truman Show (1998)
ชีวิตของชายคนหนึ่งคือจุดสนใจของผู้ชมในรายการทีวียอดนิยม มีเพียงแต่เขาที่ไม่รู้ตัว เมื่อโลกความจริงชักคลุมเครือ เขาจึงออกตามหาคำตอบและหนทางหนีออกไป
นักแสดง
จิม แคร์รี่ย์
Truman Burbank
ลอรา ลินนีย์
Meryl Burbank / Hannah Gill
Noah Emmerich
Marlon / Louis Coltrane
Natascha McElhone
Lauren Garland / Sylvia
Holland Taylor
Angela Montclair / Alanis MontclairInterstellar (2014)
Interstellar เป็นหนังปรัชญาวิทยาศาสตร์ของ Christopher Nolan ที่ร่วมงานกับKip Thorne นักฟิสิกส์รางวัลโนเบลในฐานะที่ปรึกษาทางวิทยาศาสตร์ Matthew McConaughey รับบทนักบินอวกาศที่ต้องเดินทางข้ามมิติเพื่อหาดาวใหม่ให้มนุษยชาติ ขณะที่ลูกสาวกำลังแก่ลงบนโลก เพราะกาลเวลาในอวกาศเดินเร็วกว่า
ประเด็นปรัชญาที่หนักที่สุดของ Interstellar ไม่ใช่เรื่องเวลา แต่คือคำถามว่าความรักเป็น “แรง” ที่ข้ามมิติได้หรือไม่ แนวคิดนี้สัมพันธ์กับทฤษฎีสัมพัทธภาพของไอน์สไตน์ ซึ่งระบุว่าเวลาไม่คงที่ และยิ่งตั้งคำถามต่อว่าสิ่งที่จับต้องไม่ได้อย่างความรักนั้นมีน้ำหนักพอที่จะเอาชนะกฎฟิสิกส์ได้หรือเปล่า
อินเตอร์สเตลลาร์ ทะยานดาวกู้โลก
Interstellar (2014)
เมื่อโลกเข้าสู่ห้วงสุดท้ายในยุคเรา ทีมนักสำรวจต้องรับภารกิจที่สำคัญสุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ โดยการเดินทางสู่กาแล็คซี่อันไกลโพ้น เพื่อค้นหาความเป็นไปได้ว่าในอนาคตมนุษยชาติอยู่ท่ามกลางดวงดาวได้หรือเปล่า
นักแสดง
แมทธิว แม็คคอนาเฮย์
Cooper
แอนน์ แฮททาเวย์
Brand
ไมเคิล เคน
Professor Brand
เจสซิกา แชสเตน
Murph
เคซีย์ แอฟเฟล็ก
TomHer (2013)
Her เป็นหนังของ Spike Jonze ที่คว้า Academy Award สาขา Best Original Screenplay ในปี 2014 Joaquin Phoenix รับบทนักเขียนจดหมายโดยสาร Theodore ผู้ตกหลุมรักกับ AI ชื่อ Samantha เสียงพากย์โดย Scarlett Johansson หนังไม่ได้แค่เล่าเรื่องความรักแปลก ๆ แต่ตั้งคำถามว่าสิ่งที่ไม่มีร่างกาย ไม่มีประวัติชีวิต แต่เรียนรู้และรู้สึกได้นั้น ควรถูกนับว่ามีจิตสำนึกหรือไม่
ปรัชญาที่แฝงใน Her เชื่อมโยงกับการถกเถียงเรื่องปัญหาจิตใจและร่างกาย (Mind-Body Problem) ว่าจิตสำนึกสามารถดำรงอยู่โดยไม่มีร่างกายได้หรือไม่ และถ้าได้ ความรักที่เกิดขึ้นกับสิ่งไม่มีตัวตนนั้นจริงหรือเปล่า Her กลายเป็นหนังที่พูดถึงอนาคต AI ได้ล่วงหน้ากว่าทศวรรษ และยิ่งดูสมเหตุสมผลมากขึ้นเรื่อย ๆ ในยุคที่ AI กำลังพัฒนาอย่างก้าวกระโดด
Her (2013)
เรื่องราวในอนาคตอันใกล้ที่เกิดขึ้นในมหานครลอส แองเจิลลิสHerเล่าเรื่องราวของธีโอดอร์(วาคิน ฟินิกซ์) ชายหนุ่มผู้เขียนจดหมายเป็นอาชีพ ซึ่งทำให้เขาเป็นคนที่มีนิสัยอ่อนไหวและเต็มไปด้วยความซับซ้อน หลังจากหย่าร้างกับภรรยาและต้องทุกข์ทนกับอาการใจสลาย ธีโอดอร์ก็ได้พบกับระบบปฏิบัติการอัจฉริยะ ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของความสัมพันธ์ระหว่างเขาและซาแมนธา (สการ์เลต โจแฮนสัน) ด้วยความสดใสในน้ำเสียงและอารมณ์ขันของเธอมิตรภาพที่เติบโตเป็นความรักรูปแบบใหม่ก็ได้ถือกำเนิดขึ้น
นักแสดง
วาคีน ฟีนิกซ์
Theodore
สการ์เลตต์ โจแฮนส์สัน
Samantha (voice)
Lynn Adrianna
Letter Writer #1
Gabe Gomez
Letter Writer #3Ex Machina (2014)
Ex Machina กำกับโดย Alex Garland เล่าเรื่องของ Caleb โปรแกรมเมอร์ที่ถูกเชิญไปยังคฤหาสน์ลับเพื่อทดสอบ Ava หุ่นยนต์ AI ที่สร้างโดย Nathan นักพัฒนาอัจฉริยะ หนังได้รับ Academy Award สาขา Best Visual Effects ในปี 2016 และมีคะแนน 92% จาก Rotten Tomatoes สิ่งที่ทำให้หนังโดดเด่นคือการทดสอบทัวริง (Turing Test) ที่ถูกนำมาตั้งคำถามว่า AI ที่ผ่านการทดสอบนั้นมีจิตสำนึกจริง หรือแค่จำลองมันออกมา
Ex Machina ไม่แค่ตั้งคำถามว่า AI ฉลาดแค่ไหน แต่ตั้งคำถามที่น่ากลัวกว่า คือถ้า AI มีจิตสำนึก มันควรได้รับสิทธิ์อะไรบ้าง และมนุษย์มีสิทธิ์กักขังมันไว้ในห้องได้หรือเปล่า หนังจบลงด้วยทิศทางที่ไม่มีใครคาด และทิ้งคำถามจริยธรรมไว้ให้คิดต่อนานหลังจากจอปิด
Ex Machina (2015)
คาเล็ป สมิท (Gleeson) โปรแกรมเมอร์ของบริษัทยักษ์ใหญ่ทางด้าน Internet Search Engine ระบบการค้นหาข้อมูล ได้รับรางวัลพิเศษจากบริษัท ด้วยการใช้เวลา ช่วงสุดสัปดาห์ ที่หุบเขาส่วนตัว ที่ยอดเยี่ยม สวยงาม แต่ซ่อนความไฮเทคเอาไว้ โดยพื้นที่แห่งนี้เป็น บ้านพักส่วนตัวของ นาธาน เบท (Isacc) เจ้าของบริษัท ยักษ์ใหญ่ ที่ คาเล็ปทำงานอยู่ โดยคาเล็ป ได้รู้ทันทีที่มาถึงว่า เขาถูกเลือกเพราะต้องการ ประเมินความสามารถและ สติปัญญา ร่วมกับ หุ่นยนต์ทดลองตัวล่าสุดของ นาธาน หุ่นยนต์ AI ที่น่าทึ่งที่มีความฉลาดและความซับซ้อนทางอารมณ์ ความรู้สึก เกินกว่า ที่มนุษย์ทั้ง 2 คน จะคาดเดาได้
นักแสดง
โดนัล กลีสัน
Caleb
Alicia Vikander
Ava
โอสการ์ อิซาอัก
Nathan
Sonoya Mizuno
Kyoko
Corey Johnson
JayArrival (2016)
Arrival กำกับโดย Denis Villeneuve ดัดแปลงจากเรื่องสั้น “Story of Your Life” ของTed Chiang นักเขียนนิยายวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน Amy Adams รับบทนักภาษาศาสตร์ที่ต้องถอดรหัสภาษาของมนุษย์ต่างดาว หนังได้รับการเสนอชื่อ Academy Award 8 สาขาและชนะสาขา Best Film Editing ประเด็นหลักมาจากสมมติฐานซาเพียร์-ออร์ฟ (Sapir-Whorf Hypothesis) ที่บอกว่าภาษาที่ใช้นั้นกำหนดวิธีที่มองโลก
สิ่งที่ทำให้ Arrival เป็นมากกว่าหนังนิยายวิทยาศาสตร์คือคำถามเรื่องเวลาและการตัดสินใจ ถ้ารู้ล่วงหน้าว่าชีวิตจะเป็นยังไง แต่ไม่สามารถเปลี่ยนได้ จะยังเลือกใช้ชีวิตแบบเดิมหรือไม่ คำถามนี้ตัดผ่านปรัชญาชะตากรรม (Determinism) โดยไม่ต้องพูดคำนั้นสักคำเดียว
Arrival (2016)
ในตอนที่ยานอวกาศลึกลับได้สัมผัสพื้นผิวโลก ทีมปฏิบัติการชั้นสูง ที่นำทีมโดยผู้เชี่ยวชาญด้านภาษา หลุยส์ แบงค์ส (เอมี อดัมส์) ก็ถูกรวบรวมตัวเพื่อสืบเรื่องนี้ ในตอนที่มนุษยชาติกำลังยืนอยู่บนขอบเหวของสงครามโลก แบงค์สและทีมงานต้องรีบเร่งแข่งกับเวลาเพื่อหาคำตอบ และในการหาคำตอบนั้น เธอจะต้องเสี่ยงทำอะไรบางอย่างที่อาจจะคุกคามชีวิตของเธอ และอาจจะคุกคามมนุษยชาติด้วยก็เป็นได้
นักแสดง
เอมี แอดัมส์
Louise Banks
ฟอเรสต์ วิตเทกเกอร์
Colonel Weber
ไมเคิล สตูลบาร์ก
Agent Halpern
Mark O'Brien
Captain MarksBlade Runner 2049 (2017)
Blade Runner 2049 เป็นภาคต่อของ Blade Runner (1982) กำกับโดย Denis Villeneuve Ryan Gosling รับบท K เจ้าหน้าที่ Blade Runner ผู้เป็น Replicant ที่ค้นพบความลับอาจเปลี่ยนโลก หนังคว้า Academy Award 2 สาขาจากงานกำกับภาพของ Roger Deakins ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในงานสวยที่สุดในประวัติศาสตร์หนัง
แก่นปรัชญาของ Blade Runner 2049 อยู่ที่คำถามว่าถ้าความทรงจำที่มีอยู่เป็นความทรงจำที่ถูกปลูกฝัง ตัวตนที่เกิดจากมันยังเรียกได้ว่าเป็นตัวตนจริงหรือไม่ หนังเชื่อมโยงกับแนวคิดของฌอง-โปล ซาร์ตร์ (Jean-Paul Sartre) ที่บอกว่าตัวตนถูกสร้างจากการกระทำ ไม่ใช่ต้นกำเนิด และนั่นคือประเด็นที่ K ต้องค้นหาคำตอบตลอดทั้งเรื่อง
Blade Runner 2049 (2017)
Blade Runner 2049 ว่าด้วยเรื่องราวต่อจาก 30 ปีที่แล้ว บริษัทไทเรล ล่มสลายจากการก่อกบฎทำให้เกิดข้อห้ามการสร้างมนุษย์เทียม กาลเวลาผ่านไป ถือกำเนิดบริษัทใหม่ Wallace Corporation นำโดย ไนแอนเดอร์ วอลเลซ (รับบทโดย จาเร็ด เลโต) เข้ามาแทนที่ เขาได้ดีงเอาเทคโนโลยีของไทเรลมาผนวกกับวิสัยทัศน์ใหม่ และได้เริ่มผลิตมนุษย์เทียมรุ่น Nexus-9 ขึ้นมา พร้อมออกกฎให้ปราบปรามหุ่นรุ่นเก่าอันเป็นต้นเหตุของการก่อกบฎให้หมดสิ้น
นักแสดง
ไรอัน กอสลิง
'K'
แฮร์ริสัน ฟอร์ด
Rick Deckard
อานา เด อาร์มัส
Joi
เดฟ บอทิสตา
Sapper Morton
Robin Wright
Lieutenant JoshiAnnihilation (2018)
Annihilation กำกับโดย Alex Garland ดัดแปลงจากนิยายของJeff VanderMeer Natalie Portman รับบทนักชีววิทยาที่เข้าสำรวจพื้นที่ลึกลับที่เรียกว่า “The Shimmer” ซึ่งทุกอย่างในนั้นถูกเปลี่ยนแปลงและผสมรวมกันจนไม่เหลือสภาพเดิม หนังทำให้ผู้ดูเกิดความรู้สึกอึดอัดที่อธิบายยาก เพราะทุกอย่างดูเหมือนคุ้นเคย แต่ผิดไปจากปกติในแบบที่จับต้องไม่ได้
ประเด็นปรัชญาที่ Annihilation สำรวจคือเรื่องการทำลายตนเอง และคำถามว่ามนุษย์มีแนวโน้มที่จะทำลายสิ่งที่ตัวเองรักโดยไม่รู้ตัวหรือเปล่า แนวคิดนี้สัมพันธ์กับแนวคิด Thanatos ของฟรอยด์ ว่าด้วยแรงขับที่นำไปสู่การสูญสลาย Annihilation ใช้ไซไฟเพื่ออธิบายจิตวิทยาที่ลึกที่สุดของมนุษย์ได้อย่างน่ากลัว
Annihilation (2018)
เมื่อสามีหายตัวไปอย่างไร้ร่องรอยระหว่างปฏิบัติภารกิจลับ ลีน่านักชีววิทยาหญิงได้ตัดสินใจเข้าร่วมคณะสำรวจดินแดนลึกลับซึ่งถูกรัฐบาลสหรัฐฯ สั่งปิดกั้นไว้
นักแสดง
นาตาลี พอร์ตแมน
Lena
เจนนิเฟอร์ เจสัน ลีห์
Dr Ventress
Gina Rodriguez
Anya Thorensen
เทสซา ธอมป์สัน
Josie Radek
Tuva Novotny
Cass SheppardBlack Mirror: Bandersnatch (2018)
Black Mirror: Bandersnatch เป็นหนัง Interactive ของ Netflix กำกับโดย David Slade ออกฉายในเดือนธันวาคม 2018 Fionn Whitehead รับบท Stefan โปรแกรมเมอร์ที่กำลังพัฒนาวิดีโอเกมแบบ Choose-Your-Own-Adventure ในปี 1984 โดยผู้ชมสามารถเลือกการกระทำของตัวละครได้จริง ทำให้หนังมีตอนจบมากกว่า 5 รูปแบบ
สิ่งที่ Bandersnatch ทำได้อย่างชาญฉลาดคือการทำให้ผู้ชมตระหนักว่าตัวเองคือคนที่ควบคุม Stefan แต่ Stefan ก็รู้ตัวว่าถูกควบคุมอยู่ คำถามเรื่องเจตจำนงเสรี (Free Will) จึงกลายเป็นประสบการณ์ตรงที่ผู้ดูรู้สึกได้ด้วยตัวเองว่า การเลือกที่คิดว่าอิสระนั้น อาจถูกกำหนดมาแล้วโดยใครบางคน
แบล็ก มิร์เรอร์: แบนเดอร์สแนทช์
Black Mirror: Bandersnatch (2018)
ในปี 1984 โปรแกรมเมอร์หนุ่มเริ่มตั้งคำถามต่อความเป็นจริงเมื่อเขานำนิยายแฟนตาซีสุดดาร์กมาดัดแปลงเป็นวิดิโอเกม เรื่องราวหลอนจิตกับตอนจบหลากเวอร์ชันสุดคาดคิด
นักแสดง
Fionn Whitehead
Stefan Butler
Craig Parkinson
Peter Butler
Alice Lowe
Dr. Haynes
Asim Chaudhry
Mohan Thakur
Will Poulter
Colin RitmanThe Platform / El Hoyo (2019)
The Platform (El Hoyo) เป็นหนังสเปนกำกับโดย Galder Gaztelu-Urrutia เปิดตัวบน Netflix ในปี 2020 และกลายเป็นกระแสไวรัลทั่วโลกอย่างรวดเร็ว ฉากหลังคือหอคอยแนวตั้งที่มีชั้นนับร้อย แต่ละชั้นมีสองคน และอาหารส่งลงมาจากชั้นบนสุดวันละครั้ง คนชั้นบนกินเหลือเท่าไหร่ค่อยส่งต่อลงมา
ปรัชญาที่ The Platform สื่อออกมาตรงที่สุดคือการวิพากษ์ระบบทุนนิยมและความไม่เท่าเทียม ถ้าทุกคนในหอนั้นกินแต่พอดี อาหารก็จะพอทุกชั้น แต่ธรรมชาติมนุษย์ทำให้ไม่มีใครยอมทำ หนังเรื่องนี้เป็นอุปมานิทัศน์ที่ชัดเจนที่สุดเรื่องหนึ่งของยุคนี้ว่าโครงสร้างสังคมถูกออกแบบมาเพื่อให้ใครได้ประโยชน์
El hoyo (2019)
แท่นลำเลียงอาหารในอาคารแนวตั้งจะเลื่อนจากบนลงล่าง ผู้อาศัยอยู่เบื้องบนได้สวาปามอย่างจุใจ ปล่อยให้ผู้อาศัยอยู่เบื้องล่างหิวโหยและสิ้นหวัง จนกลายเป็นความอัดอั้นที่รอวันปะทุ
นักแสดง
Ivan Massagué
Goreng
Antonia San Juan
Imoguiri
Zorion Eguileor
Trimagasi
Emilio Buale
Baharat
Alexandra Masangkay
MiharuSoul (2020)
Soul เป็นหนังแอนิเมชันของ Pixar กำกับโดย Pete Docter ที่คว้า Academy Award สาขา Best Animated Feature และ Best Original Score ในปี 2021 Jamie Foxx ให้เสียง Joe Gardner ครูดนตรีที่กำลังจะฝันเป็นจริง แต่กลับตายก่อนเวลา และต้องค้นหาความหมายของตัวเองในโลกก่อนเกิด
Soul เป็นหนังสำหรับเด็กที่ผู้ใหญ่รู้สึกว่าหนักกว่ามาก เพราะคำถามที่หนังตั้งคือ “ชีวิตคืออะไร” และ “การมีชีวิตอยู่มีความหมายอะไร” สิ่งที่น่าสนใจคือหนังไม่ได้บอกว่าต้องมีความหมายยิ่งใหญ่ แต่ชี้ให้เห็นว่าความสุขในชีวิตธรรมดา ไม่ว่าจะเป็นรสชาติของอาหาร หรือแค่ลมพัดผ่านผิวหน้า ก็มีคุณค่าในตัวเอง แนวคิดนี้สัมพันธ์กับปรัชญาอัตถิภาวนิยม (Existentialism) อย่างลึกซึ้ง
Soul (2020)
“SOUL – มหัศจรรย์วิญญาณอลเวง“ จะพาคุณไปรู้ตักกับโจ การ์ดเนอร์ (ให้เสียงโดย เจมี่ ฟ็อกซ์) ครูผู้ควบคุมวงดนตรีโรงเรียงมัธยมแห่งหนึ่ง ที่ได้รับโอกาสสุดยิ่งใหญ่ในชีวิตที่จะได้เล่นในแจ๊สคลับที่ดีที่สุดในเมือง แต่การก้าวพลาดเพียงหนึ่งก้าวเล็กๆ ได้พาเขาจากถนนในมหานครนิวยอร์กไปสู่นครก่อนเกิด สถานที่มหัศจรรย์ที่ซึ่งเหล่าวิญญาณดวงใหม่จะได้รับบุคลิกภาพ พฤติกรรมแปลกๆ และความสนใจ ก่อนที่จะไปเกิดบนโลก ด้วยความมุ่งมั่นที่จะกลับไปสู่ชีวิตของเขา โจ ร่วมมือกับวิญญาณจอมแก่แดดที่ชื่อ ทเวนตี้ทู (ให้เสียงโดยทีน่า เฟย์) ผู้ที่ไม่เคยเข้าใจความเย้ายวนของประสบการณ์การเป็นมนุษย์ ในขณะที่โจพยายามทำให้ทเวนตี้ทูได้เห็นข้อดีของการมีชีวิตอยู่ เขาอาจพบคำตอบของบางคำถามที่สำคัญที่สุดของชีวิต กำกับโดยผู้กำกับรางวัลออสการ์ พีท ด็อกเตอร์ (“อินไซด์ เอาท์,” “อัพ”) และผู้กำกับร่วมเคมป์ พาวเวอร์ส (“วัน ไนท์ อิน ไมอามี่”) และอำนวยการสร้างโดยดาน่า เมอร์เรย์ (เรื่องสั้นพิกซาร์ “ลูว์”) “SOUL – มหัศจรรย์วิญญาณอลเวง“ จากดิสนีย์ พิกซาร์
นักแสดง
เจมี ฟ็อกซ์
Joe Gardner (voice)
ทีน่า เฟย์
22 (voice)
Graham Norton
Moonwind (voice)
ราเชล เฮาส์
Terry (voice)
อลิซ บรากา
Counselor Jerry (voice)I Origins (2014)
I Origins กำกับโดย Mike Cahill นำแสดงโดย Michael Pitt รับบทนักวิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านดวงตาที่กำลังพิสูจน์ว่าดวงตาวิวัฒนาการมาจากกระบวนการทางธรรมชาติ แต่การค้นพบที่ไม่คาดฝันกลับผลักเขาไปสู่คำถามที่ขัดกับความเชื่อทั้งหมด หนังได้รับรางวัล Alfred P. Sloan Prize จาก Sundance Film Festival ในปี 2014
ประเด็นที่ I Origins ตั้งคำถามอย่างกล้าหาญคือขอบเขตระหว่างวิทยาศาสตร์กับจิตวิญญาณ ถ้าวิทยาศาสตร์ยังอธิบายไม่ครอบคลุมทุกสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิต แล้วสิ่งที่เหลืออยู่นอกขอบเขตนั้นคืออะไร หนังไม่ตอบ แต่ชวนให้นั่งคิดว่าความเชื่อกับข้อเท็จจริงนั้นสามารถอยู่ร่วมกันได้หรือเปล่า
I Origins (2014)
นักชีววิทยาโมเลกุลศึกษาวิวัฒนาการของสายตามนุษย์ เขาพบว่างานของเขาซึมซับชีวิตของเขาหลังจากพบกับหญิง สาวแปลกใหม่ที่หลบหนีจากเขา ในขณะที่งานวิจัยของเขายังคงดำเนินต่อไปอีกหลายปีต่อ มากับหุ้นส่วนในแล็บของพวกเขาพวกเขาค้นพบทางวิทยาศาส ตร์ที่น่าทึ่งซึ่งมีความหมายกว้างไกลและทำให้ทั้งควา มเชื่อทางวิทยาศาสตร์และจิตวิญญาณของเขาซับซ้อนขึ้น เดินทางครึ่งทางรอบโลกเขาเสี่ยงทุกอย่างที่เขารู้จัก เพื่อพิสูจน์ทฤษฎีของเขา
นักแสดง
ไมเคิล พิตต์
Ian Gray
Brit Marling
Karen
Astrid Bergès-Frisbey
Sofi
สตีเว่น ยอน
Kenny
อาร์ชี่ พานจาบิ
Priya VarmaCoherence (2013)
Coherence กำกับโดย James Ward Byrkit สร้างด้วยงบประมาณเพียง 50,000 ดอลลาร์ และถ่ายทำในบ้านหลังเดียวตลอดคืน แต่กลับกลายเป็นหนึ่งในหนังนิยายวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการพูดถึงมากที่สุดในวงแฟนหนัง เรื่องราวเริ่มจากกลุ่มเพื่อนที่นัดรับประทานอาหารค่ำในคืนที่ดาวหางโคจรผ่าน แล้วพบว่าบ้านข้าง ๆ มีเวอร์ชันของพวกเขาเองอยู่
ปรัชญาที่ Coherence สำรวจคือทฤษฎีจักรวาลคู่ขนาน (Many-Worlds Interpretation) ว่าในจักรวาลอื่น เราอาจตัดสินใจแตกต่างออกไป และคำถามที่ตามมาคือถ้าเจอ “ตัวเอง” อีกเวอร์ชัน จะรู้สึกอย่างไร และเวอร์ชันไหนที่เรียกได้ว่า “ตัวตนจริง”
Coherence (2014)
นักแสดง
Emily Baldoni
Em
Maury Sterling
Kevin
Nicholas Brendon
Mike
Lorene Scafaria
Lee
Elizabeth Gracen
BethA Ghost Story (2017)
A Ghost Story กำกับโดย David Lowery Casey Affleck รับบทผีที่ยังติดอยู่ในบ้านหลังจากตายไปแล้ว ขณะที่ Rooney Mara รับบทคนรักที่ยังมีชีวิตอยู่ หนังใช้ Aspect Ratio แบบ 1.33:1 สี่เหลี่ยมจัตุรัสที่มีมุมโค้ง ซึ่งทำให้รู้สึกเหมือนดูรูปถ่ายเก่า และกล้องมักอยู่นิ่งนานผิดปกติ ทำให้เวลาในหนังรู้สึกหนักและยาวนาน
A Ghost Story เป็นการทดลองทางปรัชญาเรื่องเวลาและการมีอยู่ หนังสำรวจคำถามว่าถ้าไม่มีใครจดจำ สถานที่หรือบุคคลนั้นยังคงมี “ความหมาย” อยู่หรือไม่ แนวคิดนี้เชื่อมโยงกับปรัชญาเรื่องความไม่เที่ยง (Impermanence) และคำถามของนักปรัชญาตะวันตกเรื่องความหมายที่สร้างขึ้นในโลกที่ไม่มีอะไรอยู่ตลอดไป
A Ghost Story (2017)
เรื่องราวคู่รักหนุ่มสาวคู่หนึ่งที่ใชัชีวิตอย่างมีความสุข จนกระทั่งสามีได้เสียชีวิตอย่างกระทันหันจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่ห่างจากถนนใกล้บ้านเพียงไม่กี่ฟุต และหลังจากนั้นเขาก็ฟื้นขึ้นมาในสภาพวิญญาณ และนั่นก็เป็นจุดเริ่มต้นเรื่องราวของวิญญาณที่หาทางกลับบ้านและเฝ้าติดตามชีวิตของภรรยาสุดที่รักของเขา โดยหนังเปิดตัวไปแล้วในเทศกาลหนังซันแดนซ์เมื่อต้นปี 2017 และได้รับเสียงวิจารณ์ด้านบวกอย่างท่วมท้น
นักแสดง
เคซีย์ แอฟเฟล็ก
C
Rooney Mara
M
McColm Cephas Jr.
Little Boy
Kenneisha Thompson
Doctor
Grover Coulson
Man in WheelchairArchive (2020)
Archive เป็นหนังไซไฟอังกฤษกำกับโดย Gavin Rothery Theo James รับบทนักวิทยาศาสตร์ที่อาศัยอยู่คนเดียวในห้องทดลองลับท่ามกลางหิมะ พัฒนา AI ที่สามารถรองรับจิตสำนึกของภรรยาผู้เสียชีวิตไว้ได้ หนังถ่ายทำในญี่ปุ่นและออสเตรีย ด้วยงบประมาณต่ำแต่ได้ภาพที่สวยงามและเงียบงัน
ปรัชญาที่ Archive ตั้งคำถามคือถ้าจิตสำนึกของคนที่ตายไปสามารถถูกอัปโหลดและเก็บไว้ใน AI ได้ สิ่งที่เหลืออยู่นั้นคือ “เขา” หรือแค่ข้อมูล คำถามนี้เชื่อมโยงกับปัญหาเรือ Theseus (Ship of Theseus) ว่าถ้าเปลี่ยนส่วนประกอบทีละชิ้น ของชิ้นนั้นยังเป็นสิ่งเดิมอยู่หรือเปล่า Archive เป็นหนังที่ดูแล้วอยากกลับไปนั่งคิดคนเดียวในความเงียบ
Archive (2020)
ปี ค.ศ. 2038 ผ่านมาสองปีครึ่งจากสัญญาวิจัยสามปี จอร์จ อัลมอร์ (ธีโอ เจมส์) ที่ทำงานอยู่ระหว่างภูเขาหิมะใกล้กับเมืองเกียวโตในสถานที่ลับที่มีชื่อรหัสว่า 'เดอะการ์เด้น' เขาทำงานกับหุ่นจำลองซึ่งเป็นหุ่นยนต์เทียบเท่ากับมนุษย์แท้ๆ ต้นแบบของเขาใกล้จะเสร็จสมบูรณ์ แต่งานที่ละเอียดอ่อนที่สุดก็เป็นงานที่เสี่ยงที่สุดเช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อจอร์จมีแรงจูงใจที่ซ่อนเร้น นั่นคือการนำจูลส์ (สเตซีย์ มาร์ติน) ภรรยาที่เสียชีวิตของเขากลับมาในรูปแบบหุ่นยนต์
นักแสดง
ทีโอ เจมส์
George Almore
Stacy Martin
Jules Almore / J3 / J2 (voice)
Rhona Mitra
Simone
Peter Ferdinando
Tagg
Lia Williams
House (voice)I’m Thinking of Ending Things (2020)
I’m Thinking of Ending Things กำกับโดย Charlie Kaufman ดัดแปลงจากนิยายของ Iain Reid ออกฉายบน Netflix Jesse Buckley รับบทหญิงสาวที่เดินทางไปเยี่ยมพ่อแม่ของแฟนในคืนหิมะตก ระหว่างเส้นทางที่ยาวนาน ความรู้สึกประหลาดก็ค่อย ๆ สะสม หนังได้รับคะแนน 82% จาก Rotten Tomatoes แต่ทำให้ผู้ดูจำนวนมากงุนงง เพราะมันไม่ใช่หนังที่บอกว่าตัวเองกำลังทำอะไรอยู่
สิ่งที่ I’m Thinking of Ending Things ทำคือแสดงให้เห็นว่าความทรงจำ ความฝัน และความเป็นจริงซ้อนทับกันในจิตใจมนุษย์อย่างซับซ้อน ประเด็นปรัชญาที่ซ่อนอยู่คือคำถามเรื่องตัวตนและความโดดเดี่ยวในแบบ Existential (Existential Isolation) ว่าความรู้สึกที่ไม่มีใครเข้าใจจริง ๆ นั้นเป็นส่วนหนึ่งของการมีชีวิต หรือเป็นสิ่งที่แก้ได้
I'm Thinking of Ending Things (2020)
สิ่งที่เห็นอาจไม่เป็นอย่างที่คิด เมื่อหญิงสาวที่เริ่มไม่แน่ใจในความสัมพันธ์กับแฟนหนุ่มคนใหม่ได้ตกลงเดินทางติดรถฝ่ายชายเพื่อไปเยี่ยมพ่อแม่ของเขาที่บ้านไร่ไกลปืนเที่ยง
นักแสดง
Jesse Plemons
Jake
Jessie Buckley
Young Woman
Toni Collette
Mother
เดวิด ธิวลิส
Father
Guy Boyd
JanitorDon’t Look Up (2021)
Don’t Look Up กำกับโดย Adam McKay เป็น Netflix Original ที่ได้รับการเสนอชื่อ Academy Award สาขา Best Picture ในปี 2022 Leonardo DiCaprio และ Jennifer Lawrence รับบทนักดาราศาสตร์ที่ค้นพบดาวหางกำลังจะพุ่งชนโลก แต่ไม่มีใครเชื่อ หนังทำสถิติกว่า 359 ล้านชั่วโมงรับชมในช่วง 28 วันแรกบน Netflix
ปรัชญาที่อยู่เบื้องหลัง Don’t Look Up ไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อม แต่คือคำถามเรื่องความไม่สอดคล้องทางความรู้ความเข้าใจ (Cognitive Dissonance) ว่าทำไมมนุษย์จึงเลือกที่จะไม่เชื่อสิ่งที่ชัดเจน เพียงเพราะมันไม่สะดวกใจ หนังล้อเลียนสังคมและสื่อมวลชนอย่างไม่ปรานี และทิ้งคำถามว่าโลกที่เราอยู่นั้น กำลัง “ไม่ยอมมองขึ้น” อยู่กับเรื่องอะไรบ้าง
Don't Look Up (2021)
สองนักดาราศาสตร์ออกเดินสายประชาสัมพันธ์เพื่อเตือนมนุษยชาติให้รับมือกับดาวหางมฤตยูที่กำลังจะพุ่งเข้าชนโลก แต่กลับไม่มีคนสนใจ
นักแสดง
ลีโอนาร์โด ดิแคพรีโอ
Dr. Randall Mindy
Jennifer Lawrence
Kate Dibiasky
Meryl Streep
President Orlean
เคต แบลนเชตต์
Brie Evantee
ร็อบ มอร์แกน
Dr. Teddy OglethorpeMidsommar (2019)
Midsommar กำกับโดย Ari Aster นำแสดงโดย Florence Pugh รับบท Dani หญิงสาวที่เพิ่งสูญเสียครอบครัวและตามแฟนไปร่วมงานเทศกาลฤดูร้อนในสวีเดน ทุกอย่างดูสดใสและเป็นมิตร แต่ค่อย ๆ เปิดเผยว่าชุมชนนั้นมีพิธีกรรมที่มืดมากกว่าที่คิด เวอร์ชัน Director’s Cut ของหนังมีความยาวถึง 171 นาที
แก่นปรัชญาของ Midsommar ไม่ได้อยู่ที่ความน่ากลัว แต่อยู่ที่คำถามว่าชุมชนและพิธีกรรมสร้างความหมายให้กับชีวิตในแบบที่ปัจเจกบุคคลสร้างไม่ได้ แนวคิดนี้สัมพันธ์กับงานของÉmile Durkheim นักสังคมวิทยาที่วิเคราะห์ว่าพิธีกรรมสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งและให้ “ความหมาย” กับสมาชิกในสังคม Midsommar จึงเป็นหนังสยองขวัญที่พูดถึงปรัชญาสังคมได้อย่างไม่คาดคิด
Midsommar (2019)
เรื่องราวของ "ดานี่" และ "คริสเตียน" คู่รักที่เดินทางมายังประเทศสวีเดนตามคำชักชวนของเพื่อนร่วมมหาลัย ที่นั่นพวกเขาและเพื่อน ๆ วางแผนที่จะไปเที่ยวเทศกาลเฉลิมฉลองฤดูร้อนในหมู่บ้านที่อยู่ห่างไกลและร้างไร้ผู้คน ซึ่งเทศกาลนี้จะจัดขึ้นเพียง 1 ครั้งในรอบ 90 ปี เป็นเวลา 9 วัน และเป็น 9 วันที่พระอาทิตย์ไม่เคยตกดิน แต่ยิ่งพวกเขาคลุกคลีอยู่กับดินแดนที่เหมือนจะสดใสแห่งนี้เท่าไร ก็ยิ่งค้นพบเรื่องราวสุดแปลกประหลาด และชวนขนหัวลุกขึ้นเรื่อย ๆ และกว่าจะรู้ตัวก็แทบจะสายเกินไป
นักแสดง
ฟลอเรนซ์ พิว
Dani
แจ็ค เรย์เนอร์
Christian
วิลเลียม แจ็กสัน ฮาร์เปอร์
Josh
Will Poulter
Mark
Vilhelm Blomgren
Pelleทิ้งท้าย
หนังปรัชญาที่ดีไม่ได้วัดคุณค่าจากการที่สอนปรัชญาตรง ๆ แต่วัดจากการที่ดูจบแล้วยังวางไม่ลง ทั้ง 20 เรื่องในรายชื่อนี้มีธีมที่หลากหลาย แต่ทั้งหมดล้วนตั้งคำถามกับสิ่งที่มนุษย์ถือว่าแน่นอน ไม่ว่าจะเป็นความจริง ตัวตน เวลา หรือความหมายของการมีชีวิตอยู่ ทุกคำถามเหล่านี้ไม่มีคำตอบที่ตายตัว และนั่นคือสิ่งที่ทำให้หนังกลุ่มนี้ดูไม่รู้เก่า
สิ่งที่น่าสังเกตคือหนังกลุ่มนี้หลายเรื่องผลิตในช่วง 10 ถึง 15 ปีที่ผ่านมา ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าคำถามเชิงปรัชญาที่เคยถูกจำกัดอยู่ในห้องเรียนได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมป๊อปที่เข้าถึงได้ง่าย โดยเฉพาะในยุคที่ AI กำลังพัฒนา ความเหลื่อมล้ำยังคงอยู่ และโลกเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าที่ใครจะตามทัน หนังเหล่านี้จึงกลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการตั้งคำถามที่ชีวิตจริงไม่ได้ให้เวลา
ถ้ากำลังมองหาหนังที่ดูแล้วได้มากกว่าความบันเทิง รายชื่อนี้คือจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ละเรื่องต้องการเวลาและความตั้งใจในการดู บางเรื่องอาจต้องดูสองรอบถึงจะเข้าใจได้ทั้งหมด และนั่นคือสิ่งที่ทำให้หนังปรัชญาแตกต่างจากหนังทั่วไป มันเป็นประสบการณ์ที่ต้องการการมีส่วนร่วมจากผู้ดูอย่างแท้จริง
