[รีวิว-เรื่องย่อ] Repo Man (1984) หนังคัลต์ไซไฟพังก์ที่บ้าคลั่งจนกลายเป็นตำนาน

• Repo Man คือผลงานกำกับเรื่องแรกของ อเล็กซ์ คอกซ์ (Alex Cox) ที่รวมเอาไซไฟ แบล็กคอมเมดี้ พังก์ร็อก และการเสียดสีสังคมอเมริกันยุคเรแกนเข้าไว้ด้วยกันในหนัง 92 นาที โดยมีจุดเริ่มต้นเรียบง่ายจากเด็กพังก์ชื่อออตโตที่ถูกไล่ออกจากงาน ก่อนจะถูกดึงเข้าสู่โลกของการยึดรถและแผนการตามล่ารถเชฟวี มาลิบู ที่มีเอเลี่ยนซ่อนอยู่
• เอกลักษณ์ที่ทำให้ Repo Man กลายเป็นหนังคัลต์อมตะคือ “บรรยากาศ” ที่แปลกประหลาดจนเลียนแบบไม่ได้ ตัวละคร repo man แต่ละคนมีอาการทางจิตแบบแตกต่างกันไป แต่กลับรวมกันเป็นกลุ่มก้อนที่พอดีจะอยู่รอดในโลกที่ความไร้สาระกลายเป็นเรื่องปกติ บวกกับซาวด์แทร็กฮาร์ดคอร์พังก์จาก Iggy Pop, Black Flag และ Suicidal Tendencies ที่ยกระดับหนังทั้งเรื่อง
• จุดแข็งที่สุดของหนังคือการแสดงของ แฮร์รี ดีน สแตนตัน (Harry Dean Stanton) ในบทบัด ผู้ให้คำปรึกษาผู้เหี้ยมแต่แฝงเสน่ห์ประหลาด และ เอมิลิโอ เอสเตเวซ (Emilio Estevez) ที่ทำให้ผู้ชมอยากติดตามชะตากรรมของออตโต แม้เจ้าตัวจะดูไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับชีวิตตัวเองเลยก็ตาม
• ด้วยความที่ Repo Man เต็มไปด้วยอารมณ์ขันแบบแดกดัน จังหวะเล่าเรื่องที่จงใจไม่เป็นระบบ และสไตล์ภาพที่ดิบกร้าวตามแบบฉบับหนังอินดี้ยุค 80 หนังเรื่องนี้จึงอาจไม่ถูกจริตผู้ชมยุคใหม่ที่ชินกับหนังที่มีโครงสร้างแน่นและงานสร้างเนี้ยบ แต่สำหรับนักดูหนังที่เบื่อความซ้ำซากของฮอลลีวูด Repo Man คือลมหายใจสดใหม่ที่เกิดมาตั้งแต่ปี 1984 และยังไม่เก่าเลยจนถึงวันนี้

มี หนังฝรั่ง จำนวนไม่น้อยที่เกิดมาในยุค 80 แล้วค่อย ๆ จางหายไปตามกาลเวลา แต่ก็มีบางเรื่องที่แทนจะถูกลืม กลับยิ่งสะสมพลังและฐานแฟนคลับขึ้นเรื่อย ๆ ราวกับไวน์ที่หมักบ่มนานหลายทศวรรษ Repo Man คือหนึ่งในนั้น หนังที่สร้างจากทุนเพียง 1.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 1984 โดยผู้กำกับหน้าใหม่ที่ชื่อ อเล็กซ์ คอกซ์ (Alex Cox) ซึ่งนี่คือผลงานกำกับเรื่องแรกในชีวิตของเขา ก่อนจะกลายเป็นหมุดหมายสำคัญของหนังนอกกระแสอเมริกันที่ถูกพูดถึงมาจนถึงทุกวันนี้

เมื่อมองเผิน ๆ Repo Man คือหนังที่เล่าเรื่องของเด็กพังก์คนหนึ่งที่ชื่อ ออตโต แมดดอกซ์ (Emilio Estevez) ซึ่งถูกไล่ออกจากงานซูเปอร์มาร์เก็ต แฟนสาวทิ้งไปคบเพื่อนซี้ และพ่อแม่ฮิปปี้ที่หมดสภาพก็ยกเงินที่เคยสัญญาว่าจะให้เป็นรางวัลเรียนจบให้กับนักเทศน์ทางโทรทัศน์ไปเสียหมด ในจังหวะที่ชีวิตตกต่ำถึงขีดสุด เขาดันไปเดินเจอ บัด (รับบทโดย แฮร์รี ดีน สแตนตัน) ชายลึกลับที่ยื่นข้อเสนอ 25 ดอลลาร์ให้ช่วยขับรถคันหนึ่งไปส่ง ซึ่งต่อมาออตโตถึงได้รู้ว่ามันคือการ “ยึดรถ” และนั่นคือประตูสู่โลกของ repo man

แต่สิ่งที่ทำให้ Repo Man ไม่ใช่แค่หนังดราม่าวัยรุ่นตกอับทั่วไป ก็เพราะมันมีเส้นเรื่องคู่ขนานว่าด้วย เชฟวี มาลิบู รุ่นปี 1964 คันหนึ่ง ที่ในกระโปรงท้ายมีบางสิ่งบางอย่างที่ทำให้ใครก็ตามที่เปิดมันถึงกับระเหยเป็นไอ เรื่องราวของเอเลี่ยน นักวิทยาศาสตร์สติเฟื่อง รัฐบาลลับ และกลุ่ม repo man คู่แข่ง ค่อย ๆ พันกันเป็นเกลียวในลอสแอนเจลิสยุคเรแกน หนังเรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของคนตามยึดรถ แต่คือภาพตัดขวางของสังคมอเมริกันที่เต็มไปด้วยความล้มเหลว ความงมงาย และความไร้สาระที่ถูกยอมรับว่าเป็น “เรื่องปกติ” อย่างน่าขัน

“ดูไอ้พวกโง่นั่นสิ คนธรรมดาทั่วไปชิบ ผมเกลียดพวกมัน”

ประโยคนี้คือหนึ่งในตัวอย่างของบทสนทนาที่หนังยัดเยียดใส่ผู้ชมแบบไม่ทันตั้งตัว มันไม่ได้มาเพื่อสอนบทเรียน และไม่ได้พยายามเอาใจใคร Repo Man เป็นเหมือนระเบิดเวลาที่ถูกจุดชนวนด้วยพลังของ ไซไฟ (Sci-Fi) ผสมกับการเสียดสีทุนนิยม ความคลั่งศาสนา และความแปลกแยกของมนุษย์ในสังคมเมือง และทั้งหมดนี้ถูกห่อหุ้มด้วยดนตรีฮาร์ดคอร์พังก์ที่กระแทกหูตั้งแต่ต้นเรื่องจนจบ

ความสำเร็จที่แท้จริงของ Repo Man ไม่ได้อยู่ที่พล็อตเรื่อง หากแต่อยู่ที่ “บรรยากาศ” ของหนัง ซึ่งยากจะหาคำมาอธิบายแบบตรงไปตรงมา มันเต็มไปด้วยกระแสไฟฟ้าบางอย่างที่ไหลเวียนอยู่ใต้ทุกช็อต ทุกซีน ทุกบทสนทนา เป็นความรู้สึกต่อต้านระบบและต่อต้านขนบที่แทรกซึมอยู่ในทุกองค์ประกอบของเรื่อง ตั้งแต่ตัวละคร repo man แต่ละคนที่มีลักษณะนิสัยผิดแผกกันสุดขั้ว ไปจนถึงการที่พวกเขามี “โค้ด” หรือจรรยาบรรณของตัวเอง แต่ดันเป็นโค้ดที่ไม่มีใครตีความตรงกันแม้แต่น้อย พวกเขาคือกลุ่มคนที่ทั้งโกลาหล ทั้งอันตราย และก็เป็นบ้าแบบกำลังดีที่จะเอาตัวรอดในแอลเอที่กำลังดิ่งลงเหวทีละน้อย

ความวิปริตของ Repo Man ยังอยู่ตรงที่มันสามารถถักทอเส้นเรื่องหลาย ๆ เส้นที่ดูไม่น่าจะไปด้วยกันได้ให้กลายเป็นหนึ่งเดียว ตั้งแต่เด็กพังก์ก่ออาชญากรรม สงครามระหว่างแก๊ง repo man ความรักที่ไม่เคยเบ่งบาน ไปจนถึงทฤษฎีสมคบคิดเรื่องเอเลี่ยนและนักวิทยาศาสตร์ที่บอกว่ามนุษย์ต่างดาวเดินทางข้ามเวลาได้ หนังไม่เคยปล่อยให้ผู้ชมรู้สึกเบื่อแม้แต่วินาทีเดียว เพราะทุกฉากล้วนมีอะไรแปลก ๆ ให้ขบคิดหรือขำแบบงง ๆ อยู่ตลอดเวลา

ออตโต ในบทของ เอมิลิโอ เอสเตเวซ (Emilio Estevez) คือเด็กหนุ่มที่ดูเหมือนจะไม่รู้อะไรเลย แต่กลับมีท่าทีซื่อ ๆ ที่ทำให้คนดูอดเอาใจช่วยไม่ได้ และเมื่อเขาถูกโยนเข้าไปในโลกของการยึดรถภายใต้การดูแลของ บัด (แฮร์รี ดีน สแตนตัน หรือ Harry Dean Stanton) ที่เปรียบเสมือนปรมาจารย์จอมกวนของวงการ repo man เคมีระหว่างสองนักแสดงนี้คือจุดที่ทำให้หนังเดินหน้าได้อย่างมีเสน่ห์ ส่วนตัวละครสมทบอื่น ๆ อย่าง มิลเลอร์ (Tracey Walter) ช่างซ่อมรถผู้กุมความลับของจักรวาล ก็เป็นเหมือนหมุดหมายที่เตือนให้คนดูรู้ตัวว่า หนังเรื่องนี้มันมีอะไรมากกว่าที่ตาเห็น

มีข้อเท็จจริงอยู่ประการหนึ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ Repo Man คือหนังที่เต็มไปด้วยกลิ่นอายของยุคสมัยของมันอย่างเข้มข้น ทั้งแฟชั่น ดนตรี ภาษา และอารมณ์ขันแบบแดกดันที่อาจไม่ “ตลก” สำหรับผู้ชมรุ่นใหม่ที่เติบโตมากับหนังที่มีจังหวะเล่าเฉียบคมและโปรดักชันเนี้ยบกริบ การที่หนังเลือกจะเดินเรื่องด้วยโทนเพี้ยน ๆ แบบไม่มีกั๊ก อาจทำให้บางคนรู้สึกว่ามันกระจัดกระจาย ไร้ทิศทาง หรือถึงขั้นดูไม่รู้เรื่องเอาเสียเลย ซึ่งนี่ไม่ใช่ข้อตำหนิของหนัง แต่มันคือ DNA ของ Repo Man ที่ตั้งใจจะเป็นแบบนี้ตั้งแต่แรก

ชีวิตของ repo man นั้น “เข้มข้น” เสมอ

ประโยคนี้ถูกพูดซ้ำโดยตัวละครหลักหลายครั้ง และมันคือคำนิยามที่เหมาะเจาะที่สุดของหนังเรื่องนี้ Repo Man คือความเข้มข้นที่มาในรูปแบบของความบ้าบิ่นแบบพังก์ร็อก ผู้ชมที่ต้องการหนังที่มีโครงสร้างแน่น ๆ มีจุดเริ่มต้น กลางเรื่อง และบทสรุปที่ชัดเจน อาจรู้สึกอึดอัดกับหนังที่จงใจไม่ยอมเดินตามขนบ แต่สำหรับคนที่เคยตั้งคำถามกับ “ความปกติ” ของโลก หนังเรื่องนี้จะรู้สึกเหมือนกระจกที่สะท้อนความไร้สาระของชีวิตออกมาได้อย่างถึงแก่น

ซาวด์แทร็กของ Repo Man ไม่ได้เป็นแค่ดนตรีประกอบ แต่คือส่วนหนึ่งของเนื้อเรื่องที่ขาดไม่ได้ อเล็กซ์ คอกซ์ ตั้งใจให้เพลงในหนังสะท้อนชีวิตของ repo man อย่างแท้จริง และผลลัพธ์ที่ได้คือหนึ่งในซาวด์แทร็กฮาร์ดคอร์พังก์ที่ดีที่สุดตลอดกาล โดยมีศิลปินอย่าง Iggy Pop (ผู้แต่งและร้องเพลงไตเติลให้กับหนัง), Black Flag, Circle Jerks, Suicidal Tendencies และ The Plugz มาร่วมสร้างสีสัน งานดนตรีประกอบฝั่งสกอร์สร้างโดย สตีเวน ฮัฟสเตเตอร์ (Steven Hufsteter) และ ฮัมเบอร์โต ลาร์ริวา (Humberto Larriva) หรือที่รู้จักในชื่อ Tito Larriva จากวง The Plugz

ด้านการถ่ายภาพกำกับโดย ร็อบบี มึลเลอร์ (Robby Müller) ผู้กำกับภาพชาวดัตช์ชื่อดังที่ภายหลังมีผลงานร่วมกับ วิม เวนเดอร์ส และ จิม จาร์มุช ภาพของ Repo Man เต็มไปด้วยความดิบและหม่นหมองของแอลเอในยุค 80 ที่ไม่ได้ถูกแต่งแต้มให้สวยงามเกินจริง ทุกเฟรมสะท้อนความเสื่อมโทรมของเมืองและผู้คนที่อาศัยอยู่ในนั้นอย่างซื่อตรง

หนังทำรายได้รวม 3.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากทุนสร้าง 1.5 ล้าน ไม่ใช่ตัวเลขที่หวือหวาแต่ก็ถือว่าคุ้มทุนสำหรับหนังอินดี้แนวนอกกระแส และเมื่อเวลาผ่านไป Repo Man ได้รับการยอมรับมากขึ้นเรื่อย ๆ คะแนนบน Rotten Tomatoes สูงถึง 93% จาก 54 บทวิจารณ์ ขณะที่ Metacritic ให้ 82 คะแนน พร้อมตรา “Must-See” นอกจากนี้ยังได้รับรางวัล Saturn Award สาขานักแสดงสมทบชายยอดเยี่ยมจาก Tracey Walter ในบทมิลเลอร์ และถูกจัดให้เป็นหนึ่งในหนังที่ดีที่สุดของปี 1984 โดยนักวิจารณ์หลายสำนัก

Repo Man ไม่ใช่ หนัง สำหรับทุกคน และนั่นคือสิ่งที่ทำให้มันพิเศษ มันคือหนังที่กล้าบ้าบิ่นแบบไม่ต้องขออนุญาตใคร เล่าทุกสิ่งที่อยากเล่าด้วยโทนที่ทั้งตลกร้าย ทั้งโกลาหล และทั้งน่าขนลุกในเวลาเดียวกัน การดู Repo Man ในวันนี้ไม่ใช่การ “ย้อนยุค” แต่มันคือการพิสูจน์ว่าหนังที่สร้างจากความบ้าคลั่งอย่างซื่อตรงสามารถอยู่รอดข้ามผ่านกาลเวลามาได้อย่างไร ผู้ชมที่เคยตั้งคำถามกับ “ความปกติ” ของสังคม หรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นคนนอกที่ถูกห้อมล้อมด้วยคนธรรมดา จะพบว่า Repo Man คือสหายที่เข้าใจความรู้สึกนั้นอย่างถ่องแท้ ในทางกลับกัน หากกำลังมองหาหนังที่มีโครงสร้างแน่น เล่าเรื่องเป็นเส้นตรง และมีบทสรุปชัดเจน ลองแวะดู ดูอะไรดี สำหรับตัวเลือกที่กว้างขึ้น Repo Man คือรอยสักบนหน้าประวัติศาสตร์หนังอเมริกัน ที่ยิ่งมองนานวันก็ยิ่งเห็นคุณค่า และสำหรับคนที่กำลังเริ่มต้นสำรวจโลกของ ไซไฟ (Sci-Fi) นอกกระแส หนังเรื่องนี้คือจุดเริ่มต้นที่สมบูรณ์แบบ มันคือหนึ่งในไม่กี่เรื่องที่พิสูจน์ให้เห็นว่า ความบ้า ถ้ามากพอและถูกที่ถูกเวลา จะกลายเป็น “คลาสสิก” ได้เสมอ

1984

Released

1984-03-02

Runtime

92 min

Status

Released

Movie ตลก นิยายวิทยาศาสตร์ Released

Repo Man

Repo Man — 1984

IMDb Rating 6.8 /10

Metascore 82 /100

Tomatometer 93 %

หนุ่มพังก์ที่ตกอับได้งานกับคนยึดทรัพย์มืออาชีพ แต่สิ่งที่รอเขาอยู่ในอาชีพใหม่คือการผจญภัยสุดประหลาดเกี่ยวกับมนุษย์ต่างดาว ซีไอเอ และรถเชฟโรเลตรุ่นปี 1964 ที่เป็นที่ต้องการตัวมากที่สุด

---

นักแสดงนำ

Emilio Estevez Otto Maddox

Harry Dean Stanton Bud

Tracey Walter Miller

Olivia Barash Leila

Sy Richardson Lite

Susan Barnes Agent Rogersz

Fox Harris J. Frank Parnell

Tom Finnegan Oly